ဂျပန်တွန်းလည်း ပါရီမှာ တံခါးမပွင့် — မြန်မာကို အမည်ပျက်စာရင်းထဲ ဆက်ထားခြင်း
အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်၊ ပါရီမြို့။ ကမ္ဘာ့ငွေကြေးဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ရဲ့ သုံးရက်ကြာ အစည်းအဝေး ပြီးဆုံးတဲ့နေ့။ အစည်းအဝေးခန်းထဲက ထွက်လာတဲ့ စာရင်းမှာ နိုင်ငံလေးနိုင်ငံ နာမည်ဖြုတ်ခံရတယ် — ဘူဂေးရီးယား၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်၊ မိုနာကို။ စောင့်ကြည့်စာရင်း (grey list) ကနေ လွတ်သွားကြတာ။
ဒါပေမဲ့ မြန်မာရဲ့ နာမည်ကတော့ အဲဒီစာရင်းမှာ မပါဘူး။ ပိုဆိုးတဲ့ စာရင်း — အမည်ပျက်စာရင်း (black list) ထဲမှာပဲ ဆက်ရှိနေတယ်။ အီရန်၊ မြောက်ကိုရီးယားတို့နဲ့အတူ။ ဂျပန်က ရက်ပိုင်းအလိုကတည်းက တွန်းခဲ့တဲ့ ကြိုးပမ်းမှု — မြန်မာကို အဲဒီစာရင်းက ဖြုတ်ပေးဖို့ — ဒီတစ်ကြိမ်မှာတော့ မအောင်မြင်ခဲ့ဘူး။
အဲဒီရက်သတ္တပတ်ထဲမှာပဲ၊ နေပြည်တော်မှာလည်း နောက်ထပ် အစည်းအဝေးတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်။ အာဆီယံရဲ့ အထူးကိုယ်စားလှယ်က မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ တွေ့ဆုံ၊ ပြည်တွင်းစစ်နဲ့ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီဝင်ရောက်ခွင့်အကြောင်း ဆွေးနွေးတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း လေယာဉ်ဆီ တင်သွင်းမှုကွန်ရက်နဲ့ပတ်သက်တဲ့ စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အသစ်တွေ ထွက်ပေါ်လာတယ်။
ဒီရက်သတ္တပတ်ဟာ မြန်မာနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် လှုပ်ရှားမှုနှစ်ခု တစ်ပြိုင်တည်း ဖြစ်နေတာကို ပြနေတယ် — တစ်ဖက်က ပြန်လည်ဆက်ဆံရေး၊ တစ်ဖက်က စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှု။ ဘယ်ဘက်က ပိုအားကောင်းသလဲဆိုတာ ပါရီက အဖြေပေးလိုက်ပြီ။
ပါရီမှာ ဘာဖြစ်ခဲ့လဲ
မြန်မာကို အမည်ပျက်စာရင်းထဲ ထည့်ခဲ့တာက ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလကတည်းက။ အာဏာသိမ်းပြီး ပြည်တွင်းစစ် ပြန့်ပွားလာချိန်၊ ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးမှာ လိုအပ်တဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ သတ်မှတ်ရက်အမီ မလုပ်နိုင်ခဲ့လို့။ အဲဒီစာရင်းထဲမှာ ရှိနေတာဟာ နာမည်ဆိုးတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး — နိုင်ငံတကာ ဘဏ်တွေက မြန်မာနဲ့ ဆက်ဆံတဲ့ ငွေလွှဲတိုင်းကို အထူးစစ်ဆေးရတယ်။ ကုန်ကျစရိတ်တက်တယ်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှေးတယ်၊ ဘဏ်တချို့က ဆက်ဆံရေးကိုပဲ ဖြတ်လိုက်တယ်။
ဂျပန်ရဲ့ အဆိုပြုချက်က ရိုးရှင်းတယ် — အဲဒီအထူးစစ်ဆေးမှု လိုအပ်ချက်ကို ဖြုတ်ပေးဖို့၊ မြန်မာမှာ စီးပွားရေးလုပ်ဖို့ လွယ်ကူအောင်ပေါ့။ အဲဒီအဆိုကို နောက်ထပ် အာရှနိုင်ငံကြီး တစ်နိုင်ငံကလည်း ထောက်ခံခဲ့တယ်လို့ သိရတယ်။
ဒါပေမဲ့ အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်မှာ ထွက်လာတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သွားတယ်။ မြန်မာကို စာရင်းထဲ ဆက်ထားတယ်။ ဒါတင်မကဘူး — မြန်မာနိုင်ငံထဲက အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုစင်တာတွေ၊ ငွေကြေးလိမ်လည်မှုတွေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ဖျက်ဖို့ ထပ်ပြီး တောင်းဆိုလိုက်တယ်။ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ တိုးတက်မှု မပြနိုင်ရင် ပိုပြင်းထန်တဲ့ အဆင့်တွေ စဉ်းစားနိုင်တယ်လို့လည်း သတိပေးခဲ့တယ်။
စာရင်းကနေ လွတ်သွားတဲ့ လေးနိုင်ငံနဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင် ကွာခြားချက်က ရှင်းတယ်။ သူတို့ဟာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုစာရင်းကို ပြီးအောင်လုပ်ပြီး၊ ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးမှုကို အောင်မြင်ခဲ့တယ်။ မြန်မာကတော့ အဲဒီအဆင့်ကို မရောက်သေးဘူး။
နေပြည်တော်မှာ တစ်ရက်အလို
ပါရီဆုံးဖြတ်ချက် မထွက်ခင် တစ်ရက်အလို၊ အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက်။ အာဆီယံရဲ့ မြန်မာဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် — ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး — နေပြည်တော်မှာ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ တွေ့တယ်။ ပြည်တွင်းစစ်အကြောင်း၊ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီ ဝင်ရောက်ခွင့်အကြောင်း ဆွေးနွေးတယ်။ ဖမ်းဆီးခံထားရတဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ တွေ့ဆုံခွင့်ကိုလည်း တောင်းဆိုခဲ့တယ်လို့ သိရတယ်။
မြန်မာဘက်ကတော့ အာဆီယံထဲမှာ သူ့ရဲ့ မူလနေရာနဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ပြန်ရဖို့ နည်းလမ်းတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ ပြောတယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွေက ဖယ်ထားခံရတဲ့ မြန်မာခေါင်းဆောင်မှုဟာ ပုံမှန်ဆက်ဆံရေးဆီ ပြန်သွားချင်နေတဲ့ ဆန္ဒကို ဒီစကားက ဖော်ပြနေတယ်။ စိတ်ဝင်စားစရာက — သြဂုတ်လတုန်းကတော့ မြန်မာအစိုးရကိုယ်တိုင်က အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် ထပ်မလိုတော့ဘူးလို့ ပြောခဲ့သေးတယ်။ အခုတော့ အဲဒီကိုယ်စားလှယ်နဲ့ စားပွဲမှာ ပြန်ထိုင်နေတယ်။
ဒါက နေပြည်တော်ရဲ့ တွက်ချက်မှုကို ပြတယ်။ ဆက်ဆံရေးကို လိုချင်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူ့စည်းကမ်းနဲ့၊ သူ့ဇာတ်လမ်းနဲ့။ ရွေးကောက်ပွဲကို ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်မှာ စတင်မယ်လို့ ကြေညာထားတယ်။ စစ်ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင်ကတောင် အောက်တိုဘာလအလယ်မှာ ဝန်ခံခဲ့တယ် — တစ်နိုင်ငံလုံး နေရာတိုင်းမှာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးတဲ့။ လူဦးရေစာရင်းကောက်ယူမှုကို မြို့နယ် ၃၃၀ ထဲက ၁၄၅ မြို့နယ်မှာပဲ မြေပြင်အပြည့်အစုံ လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီအချက်တွေက ရွေးကောက်ပွဲရဲ့ အတိုင်းအတာကို သူ့ဘာသာ ပြောပြနေတယ်။
တစ်ချိန်တည်း တစ်ဖက်ခြမ်း — လေယာဉ်ဆီကွန်ရက်
ဆက်ဆံရေး ဆွေးနွေးပွဲတွေ ဖြစ်နေချိန်မှာပဲ၊ တခြားသတင်းတစ်ပုဒ်က မျက်နှာစာကို ရောက်လာတယ်။ လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေအရ၊ မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီတွေဟာ ပိတ်ဆို့မှုတွေကို ရှောင်ပြီး လေယာဉ်ဆီ တင်သွင်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာကနေ ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာအတွင်း ခွင့်ပြုချက်ရထားတဲ့ တင်သွင်းမှု ခြောက်ကြိမ်၊ တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၁၀၉ ဒသမ ၅ သန်း။ စာရွက်ပေါ်မှာတော့ အဲဒီဆီကို ဒီဇယ်ဆီလို့ ရေးထားတယ်။ ကြားခံကုမ္ပဏီတွေကနေ ငွေလမ်းကြောင်း ဖုံးကွယ်ထားတယ်။ အဲဒီတင်ပို့မှုတွေထဲက တစ်ခုရဲ့ အမှန်တကယ် မူလဇာစ်မြစ်ကို အီရန်ကမ်းခြေက ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုအထိ ခြေရာခံမိတယ်လို့ ဆိုတယ်။
ဒီစွပ်စွဲချက်တွေ မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ — သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးအကျိုးသက်ရောက်မှုကတော့ ရှင်းတယ်။ ပါရီမှာ ဂျပန်က "စီးပွားရေးလုပ်ဖို့ လွယ်ကူအောင် စာရင်းက ဖြုတ်ပေးပါ" လို့ ပြောနေချိန်မှာပဲ၊ တခြားတစ်ဖက်က "ငွေကြေးလမ်းကြောင်းတွေကို ပိုတင်းကျပ်စွာ စစ်ဆေးပါ" လို့ တောင်းဆိုနေတယ်။ အဲဒီတောင်းဆိုမှုနှစ်ခု တစ်ပြိုင်တည်း ဖြစ်နေတာဟာ တိုက်ဆိုင်မှု မဟုတ်ဘူး — မြန်မာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ နိုင်ငံတကာသဘောထား နှစ်ခြမ်းကွဲနေတာရဲ့ ပုံရိပ်ပဲ။
ဘာကြောင့် ဂျပန်က တွန်းသလဲ
ဂျပန်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို တစ်ဖက်တည်းက ကြည့်လို့ မရဘူး။ ဒါဟာ လအတော်ကြာ ဖြစ်နေတဲ့ ပြန်လည်ဆက်ဆံရေး လှိုင်းလုံးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု။ ပြီးခဲ့တဲ့လကပဲ အမေရိကန်က နေပြည်တော်နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးခဲ့တယ် — အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက အဆင့်အမြင့်ဆုံး ထိတွေ့မှု။ ဂျပန်ရဲ့ အထူးကိုယ်စားလှယ်ကလည်း အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းမှာ နေပြည်တော်ကို ရောက်ခဲ့တယ်။ ထိုင်းကလည်း အမေရိကန်ရဲ့ ဆက်ဆံမှုကို ကြိုဆိုကြောင်း ပြောတယ်။
အကြောင်းရင်းတွေက နိုင်ငံအလိုက် ကွဲတယ် — စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွား၊ ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှု၊ လိမ်လည်မှုစင်တာတွေကို တိုက်ဖျက်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ၊ တရုတ်ရဲ့ သြဇာကို ချိန်ညှိချင်တဲ့ တွက်ချက်မှု။ ဒါပေမဲ့ အားလုံးမှာ တူညီတဲ့ ယူဆချက်တစ်ခု ရှိတယ် — အထီးကျန်အောင်ထားတာက အလုပ်မဖြစ်တော့ဘူး၊ ဆက်ဆံမှ တစ်ခုခု ပြောင်းနိုင်မယ်ဆိုတဲ့ ယူဆချက်။
ပါရီရဲ့ အဖြေက အဲဒီယူဆချက်ကို မငြင်းဘူး။ ဒါပေမဲ့ "ဆက်ဆံတာနဲ့ စာရင်းက ဖြုတ်ပေးတာ မတူဘူး" လို့တော့ ပြောလိုက်တယ်။ ဆက်ဆံရေးဟာ နိုင်ငံရေးဆုံးဖြတ်ချက်၊ စာရင်းက ဖြုတ်ပေးတာက စံနှုန်းနဲ့ တိုင်းတာတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်။ နှစ်ခုကို ရောထွေးလို့ မရဘူး။
ပြည်သူအတွက် ဘာအဓိပ္ပာယ်ရှိလဲ
ဒီသတင်းကို နေပြည်တော်က အစိုးရအဖွဲ့အတွက်ပဲ သတင်းလို့ ထင်ရင် မှားမယ်။ အမည်ပျက်စာရင်းထဲ ရှိနေတာရဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ပြည်သူတွေက ထမ်းနေရတယ်။ ဘဏ်ငွေလွှဲတွေ နှေးတယ်၊ ကုန်ကျစရိတ် တက်တယ်။ နိုင်ငံခြားမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ မြန်မာလုပ်သားတွေ အိမ်ကို ငွေပို့တာ ခက်ခဲတယ်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းငယ်တွေက နိုင်ငံတကာ ငွေပေးချေမှုစနစ်ထဲ ဝင်ဖို့ ခက်တယ်။ အဖွဲ့ကိုယ်တိုင်ကတောင် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီနဲ့ ငွေလွှဲတွေကို မထိခိုက်စေဘဲ စစ်ဆေးမှုကို အချိုးကျ လုပ်ရမယ်လို့ ဆိုတယ် — ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ ဘဏ်တွေက အန္တရာယ်ကို ရှောင်ပြီး ဆက်ဆံရေးကိုပဲ ဖြတ်တတ်ကြတယ်။
တစ်ဖက်မှာလည်း မြေပြင်အခြေအနေက မပြောင်းသေးဘူး။ ကုလသမဂ္ဂ ခန့်မှန်းချက်အရ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီ လိုအပ်သူ ၁၆ သန်းကျော်၊ အိုးအိမ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးနေရသူ ၄ သန်းကျော် ရှိနေတယ်။ ကချင်ပြည်နယ်က ဗန်းမော်အနီးမှာလည်း တိုက်ပွဲတွေ ဆက်ဖြစ်နေတယ်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့နယ် ၅၅ ခုကလည်း အောက်တိုဘာလမှာ နောက်ထပ် ရက် ၉၀ သက်တမ်းတိုးခံရပြီးပြီ။ ဒါတွေအားလုံးက ပါရီရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်နောက်မှာ ရှိနေတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေ — စာရွက်ပေါ်က စာရင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
အောက်တိုဘာလကုန်ရဲ့ သင်ခန်းစာက ရှင်းတယ်။ နေပြည်တော်ကို ကမ္ဘာက ပြန်လက်ခံဖို့ တံခါးတွေ ပွင့်လာနေတယ် — ဒါပေမဲ့ တံခါးတိုင်းက တစ်ပြိုင်တည်း ပွင့်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ သံတမန်ရေးတံခါးက ပွင့်နေတယ်။ ငွေကြေးစာရင်းရဲ့ တံခါးကတော့ ပိတ်နေတုန်းပဲ။
ဂျပန်ရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုက ရှုံးနိမ့်တာ မဟုတ်ဘူး — ရွှေ့ဆိုင်းခံရတာလို့ ပြောရမယ်။ ဖေဖော်ဝါရီလမှာ နောက်ထပ် အစည်းအဝေးရှိတယ်။ အဲဒီအချိန်အထိ မြန်မာက လိမ်လည်မှုစင်တာတွေ၊ ငွေကြေးလမ်းကြောင်းတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ထင်ရှားတဲ့ တိုးတက်မှု ပြနိုင်မလား — ဒါမှမဟုတ် ပိုပြင်းထန်တဲ့ အဆင့်နဲ့ ရင်ဆိုင်ရမလား။ အဲဒါက နောက်ထပ် စောင့်ကြည့်ရမယ့် အမှတ်ပဲ။
ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်ရွေးကောက်ပွဲကလည်း ဒုတိယ စာမေးပွဲ ဖြစ်လိမ့်မယ်။ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်တဲ့ နေရာတွေမှာတောင်၊ အဲဒီရွေးကောက်ပွဲက နိုင်ငံတကာရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပြန်ရဖို့ လုံလောက်ပါ့မလား။ ပါရီမှာ ပေးခဲ့တဲ့ အဖြေအရ ဆိုရင် — ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။ ငွေကြေးစနစ်ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပြန်ရဖို့က မဲပုံးထက် ပိုလိုတယ်။ စာရင်းတွေ၊ စစ်ဆေးမှုတွေ၊ လိမ်လည်မှုစင်တာတွေကို တကယ်တိုက်ဖျက်မှုတွေ လိုတယ်။
တံခါးမပွင့်သေးဘူးဆိုတာ သတင်းဆိုးသက်သက် မဟုတ်ဘူး။ တံခါးကို ဘာနဲ့ ဖွင့်ရမလဲဆိုတာ ပါရီက ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောပြလိုက်တာလည်း ဖြစ်တယ်။
