လမ်းမထက်က ဥရောပ — အီတလီမှာ မြို့ ၅၀ ကျော် လူထုထွက်၊ ဆားဘီးယားမှာ လူငယ်တွေ အာဏာကို လဲပစ်
အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက် မနက်ခင်း၊ အီတလီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တူရင်မြို့။ လယ်သမားတွေ လမ်းမပေါ် မြေဩဇာတွေ သွန်ချလိုက်တယ် — အနံ့အသက်နဲ့ အတူ မကျေနပ်ချက်ကို မြို့လယ်ခေါင်မှာ ချပြလိုက်တာပဲ။ အဲဒီနေ့မှာပဲ အီတလီတစ်နိုင်ငံလုံး မြို့ ၅၀ ကျော်မှာ လူထောင်ပေါင်းများစွာ လမ်းပေါ်ထွက်လာတယ်။ ကျောင်းသား၊ ဆရာ၊ လယ်သမား၊ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေ — အသက်အရွယ်မတူ၊ အလုပ်မတူပေမဲ့ စကားတစ်ခွန်းတည်း ပြောနေကြတယ်။ နေထိုင်စားရိတ်က မြင့်လွန်းတယ်၊ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတွေက ယိုယွင်းနေပြီတဲ့။
ဒါက အီတလီတစ်နိုင်ငံတည်းရဲ့ ဇာတ်လမ်း မဟုတ်ဘူး။ ဒီဆောင်းဦးရာသီမှာ ဥရောပတစ်တိုက်လုံး လမ်းမတွေက နိုင်ငံရေးကို ပြန်ရေးနေတယ်။
အီတလီ — မြို့ ၅၀ ကျော်မှာ တစ်နေ့တည်း သပိတ်နဲ့ ဆန္ဒပြ
ဒီတစ်ကြိမ် လှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်တာက အရင်းရှင်စနစ်ဆန့်ကျင်ရေး အလုပ်သမားသမဂ္ဂ USB ဖြစ်တယ်။ ဆရာ၊ လယ်ယာလုပ်သား၊ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေက တစ်နိုင်ငံလုံး သပိတ်မှောက် ချီတက်ကြတယ်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဝန်ထမ်းတွေလည်း ပါဝင်ဖို့ စီစဉ်ထားပေမဲ့ ဝန်ကြီး မက်တီယို ဆယ်လ်ဗီနီက အရေးယူမယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်လိုက်ပြီးနောက် နောက်ဆုတ်သွားတယ်။
အကြီးဆုံး ဆန္ဒပြပွဲတွေက မီလန်၊ တူရင်နဲ့ မြို့တော် ရောမမှာ ဖြစ်တယ်။ လူငယ်ရော လူကြီးပါ ဝန်ကြီးချုပ် ဂျော်ဂျီယာ မယ်လိုနီရဲ့ လက်ယာအစိုးရကို ဒေါသထွက်နေကြတယ်။ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက ဆန္ဒပြမတိုင်မီ ကြိုတင်ဖမ်းဆီးမှုတွေ လုပ်ခဲ့ပေမဲ့ နေရာတချို့မှာ ဆန္ဒပြသူတွေနဲ့ ရဲတွေ ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့ကြတယ်။ မီလန်မှာ ဆန္ဒပြသူတွေက "မယ်လိုနီအစိုးရကို ဖြုတ်ချစို့ — ပုန်ကန်ခြင်းဟာ တရားမျှတတယ်" လို့ ရေးထားတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်တွေ ကိုင်ထားတယ်။ နေပယ်လ်မှာတော့ တချို့က မယ်လိုနီရဲ့ ဓာတ်ပုံတွေကို မီးရှို့ခဲ့ကြတယ်။
တောင်းဆိုချက်တွေက နေရာအလိုက် ကွဲပြားတယ် — ဒါကပဲ ဒီလှုပ်ရှားမှုရဲ့ သဘောကို ဖော်ပြနေတယ်။ ဂျီနိုအာမြို့မှာ ဆိပ်ကမ်းလုပ်သားတွေက ဆိပ်ကမ်းကို စစ်တပ်ဆန်လာအောင် လုပ်တာနဲ့ စစ်ပွဲဒေသတွေဆီ လက်နက်တင်ပို့မှုကို ပိတ်ဆို့ဖို့ လမ်းပိတ်ဆန္ဒပြတယ် — မီးခိုးဗုံးတွေ၊ တာယာမီးရှို့ပြီး ဆိပ်ကမ်းနဲ့ အဝေးပြေးလမ်းဆုံတဲ့ လမ်းဆုံကို ပိတ်လိုက်တယ်။ အနီးက ဘိုလော့ညာမြို့မှာတော့ ကျောင်းသားတွေက ပညာရေးမူဝါဒ ပြန်သုံးသပ်ဖို့ တောင်းဆိုတယ်။ တစ်နိုင်ငံလုံး ပြဿနာတစ်မျိုးတည်းကို ခံစားနေရပေမဲ့ တစ်မြို့ချင်းစီမှာ သူ့ဘာသာသူ့ အသံထွက်နေတယ်။
ဆားဘီးယား — လူငယ်တွေက မဲပုံးထဲမှာ အနိုင်ရသွားပြီ
အီတလီမှာ လမ်းပေါ်ထွက်နေချိန်မှာပဲ၊ ဘော်လကန်ဒေသက ဆားဘီးယားမှာတော့ လူငယ်လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုက အနိုင်ရရှိသွားတာ တစ်ပတ်ပဲ ရှိသေးတယ်။ အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက် ရွေးကောက်ပွဲမှာ ကျောင်းသားတွေ ဦးဆောင်တဲ့ "ကျောင်းသားစာရင်း" (Students' List) က အမတ် ၂၅၀ နေရာရှိတဲ့ လွှတ်တော်မှာ ၁၃၅ နေရာကနေ ၁၄၀ ကြား ရရှိပြီး ၁၄ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့တဲ့ သမ္မတဟောင်း အလက်ဇန္ဒာ ဗူချစ်ရဲ့ ဆားဘီးယားတိုးတက်ရေးပါတီကို အနိုင်ရခဲ့တယ်။ ဗူချစ်ကိုယ်တိုင် ရွေးကောက်ပွဲညက "ကျောင်းသားစာရင်းက အနိုင်ရသွားပြီ" လို့ ဝန်ခံခဲ့တယ်။ မဲပေးသူ ၆၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ ယူဂိုဆလားဗီးယား ပြိုကွဲပြီးကတည်းက အမြင့်ဆုံးမဲပေးနှုန်း ဖြစ်ခဲ့တယ်။
ဒီအနိုင်ရမှုရဲ့ အရင်းခံက ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက နိုဗီဆတ်မြို့ ရထားဘူတာမှာ ကွန်ကရစ်မိုးကာပြိုကျပြီး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်ပဲ။ ဆောက်လုပ်ရေးမှာ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ခေါင်းပုံဖြတ်မှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ကျောင်းသားတွေက စွပ်စွဲပြီး နှစ်နှစ်ကြာ လမ်းပေါ်မှာ ဆန္ဒပြလာခဲ့တာ — အခု မဲပုံးထဲမှာ အဖြေထွက်လာပြီ။ စိတ်ဝင်စားစရာက ကျောင်းသားစာရင်းရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်တွေထဲမှာ ကျောင်းသားကိုယ်တိုင် တစ်ယောက်မှ မပါဘူး — ပညာရှင်၊ အားကစားသမား၊ လယ်သမား၊ အနုပညာရှင်တွေနဲ့ ဖွဲ့ထားတဲ့ စာရင်းပဲ။ လူငယ်တွေက အာဏာကို သူတို့ကိုယ်တိုင် မယူဘူး၊ သူတို့ယုံကြည်တဲ့ လူတွေကို ရှေ့ကိုထုတ်ပြီး အနိုင်ယူသွားတာ။
အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက်မှာတော့ အနိုင်ရလူငယ်တွေက နောက်တစ်ဆင့် လှမ်းလိုက်ပြီ — ရဲ၊ ထောက်လှမ်းရေး၊ တရားစီရင်ရေးဌာနတွေရဲ့ အကြီးအကဲတွေ နှုတ်ထွက်ဖို့ တောင်းဆိုတယ်။ အာဏာလွှဲပြောင်းမှု ပြီးမသွားခင် အထောက်အထားတွေ ဖျက်ဆီးခံရမှာ စိုးရိမ်လို့ စာရွက်စာတမ်းတွေ မဖျက်ဖို့ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းတွေကို သတိပေးတယ်။ နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံဌာန RTS ရဲ့ ဒါရိုက်တာလည်း နှုတ်ထွက်သွားပြီ၊ နိုဗီဆတ်ဌာနခွဲက ပရိသတ်ကို တောင်းပန်ခဲ့တယ်။ ဗူချစ်ကတော့ အနိုင်ရသူတွေကို "တော်လှန်ရေးအကြမ်းဖက်မှု" လို့ စွပ်စွဲပြီး ပြန်တိုက်နေတယ်။ မဲပုံးမှာ အရှုံးပေးခဲ့ပေမဲ့ အာဏာလုပွဲက မပြီးသေးဘူး။
ဥရောပတစ်တိုက်လုံး — ဈေးကြီးခြင်း၊ အိမ်ရာအကျပ်အတည်း၊ အဂတိလိုက်စားမှု
ဒီလှိုင်းက အီတလီနဲ့ ဆားဘီးယားနှစ်နိုင်ငံတည်း မဟုတ်ဘူး။ ပြင်သစ်မှာ စက်တင်ဘာလကုန်ကတည်းက ဆရာတွေနဲ့ ကျောင်းသားတွေက ပညာရေးမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု မရှိတာနဲ့ အလုပ်အခြေအနေ ဆိုးရွားတာကို ဆန္ဒပြရာကနေ အခု နေထိုင်စားရိတ်ပြဿနာအထိ ကျယ်ပြန့်လာတယ်။ စပိန်နဲ့ ပေါ်တူဂီမှာ အိမ်ရာအကျပ်အတည်းက လူတွေကို မြို့လယ်ရင်ပြင်တွေမှာ စခန်းချဆန္ဒပြစေတယ်။ အယ်လ်ဘေးနီးယားမှာလည်း အစိုးရအဂတိလိုက်စားမှုကို ဆန့်ကျင်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ် အက်ဒီ ရာမာ နှုတ်ထွက်ဖို့ ထောင်ပေါင်းများစွာ ဆန္ဒပြနေတယ်။
ပုံစံက ရှင်းတယ် — ပြဿနာက တစ်နိုင်ငံချင်းစီမှာ မတူပေမဲ့ ခံစားချက်က တူတယ်။ ဈေးတွေတက်တယ်၊ အိမ်ငှားခ တက်တယ်၊ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတွေ ယိုယွင်းတယ်၊ ပြီးတော့ အာဏာရှိသူတွေက ပြည်သူတွေရဲ့ အသံကို နားမထောင်ဘူးလို့ လူတွေက ခံစားလာတယ်။ အီတလီမှာ အဲဒီခံစားချက်က လမ်းပေါ်မှာ ပေါက်ကွဲတယ်။ ဆားဘီးယားမှာတော့ မဲပုံးထဲမှာ ပေါက်ကွဲတယ်။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
ဥရောပရဲ့ ဒီဆောင်းဦးက သင်ခန်းစာနှစ်ခု ပေးနေတယ်။
ပထမသင်ခန်းစာ — လူငယ်တွေဟာ နိုင်ငံရေးရဲ့ အနားသတ်မှာ မဟုတ်တော့ဘူး။ ဆားဘီးယားမှာ ကျောင်းသားတွေက နှစ်နှစ်ကြာ ဆန္ဒပြပြီး ရွေးကောက်ပွဲမှာ အစိုးရကို ဖြုတ်ချပြလိုက်တယ်။ အီတလီမှာလည်း လမ်းပေါ်မှာ ကျောင်းသားတွေက ရှေ့တန်းက ပါဝင်နေတယ်။ ဥရောပရဲ့ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်မယ့်သူတွေက အသက်ကြီးတဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေချည်း မဟုတ်တော့ဘူး။
ဒုတိယသင်ခန်းစာ — လမ်းပေါ်ထွက်တာနဲ့ မဲပုံးမှာ အနိုင်ရတာ မတူဘူး။ ဆားဘီးယားက လူငယ်တွေက လမ်းပေါ်ကနေ မဲပုံးကို ကူးနိုင်ခဲ့လို့ အာဏာကို တကယ်ရသွားတယ်။ အီတလီမှာတော့ လမ်းပေါ်က အသံက အစိုးရကို ဖိအားပေးနိုင်ပေမဲ့ မယ်လိုနီအစိုးရက သက်တမ်းတစ်ဝက်ကျော်ကျန်သေးတယ်။ ဆန္ဒပြပွဲက အစိုးရကို ဖြုတ်ချနိုင်သလား၊ မူဝါဒကိုပဲ ပြောင်းလဲစေနိုင်သလား — ဒါက အီတလီရဲ့ နောက်မေးခွန်းပဲ။
ဒါပေမဲ့ အရေးကြီးဆုံးအချက်က ဒီလှိုင်းရဲ့ အရင်းခံအကြောင်းရင်းကို ဘယ်အစိုးရမှ မဖြေရှင်းနိုင်သေးတာပဲ။ နေထိုင်စားရိတ်က တက်နေတုန်း၊ အိမ်ရာက ရှားနေတုန်း၊ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတွေက ယိုယွင်းနေတုန်း။ အဲဒီပြဿနာတွေ ရှိနေသ၍ လမ်းမတွေက တိတ်ဆိတ်သွားမှာ မဟုတ်ဘူး။ ဆားဘီးယားမှာ အနိုင်ရခဲ့တဲ့ လူငယ်တွေတောင် အခု အစိုးရဖွဲ့ဖို့ ကြိုးစားနေရင်း အဲဒီပြဿနာတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတော့မယ် — အနိုင်ရတာက အစပဲ ရှိသေးတယ်၊ အဖြေမဟုတ်သေးဘူး။
ဥရောပရဲ့ လမ်းမတွေက အခုတော့ ပြောနေပြီ။ မေးခွန်းက အာဏာရှိသူတွေ နားထောင်မလား ဆိုတာပဲ။
