ဝေမိသားစုကို သေဒဏ် — ကိုးကန့်လိမ်လည်အင်ပါယာကို တရားရုံးနဲ့ ဖြိုခွင်းနေတဲ့ တရုတ်
အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက် အင်္ဂါနေ့၊ ဖူကျန့်ပြည်နယ် ချောင်ကျိုးမြို့။ တရားရုံးခန်းမထဲမှာ တရားသူကြီးက စီရင်ချက်ကို ဖတ်ပြတယ် — မိသားစုခေါင်းဆောင် ဝေဟွိုင်ရန် (ဝေဆန်း)၊ သူ့တူ ချန်တာဝေး၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် လျောက်ကျင့်ဖန်းတို့ သုံးဦးစလုံးကို သေဒဏ်။ နန်အန်မြို့တရားရုံးကလည်း အတူတူပဲ။ မေလမှာ စစ်ဆေးခဲ့တဲ့ အမှုတွဲတစ်ခု၊ ငါးလအကြာမှာ ချမှတ်လိုက်တဲ့ ပထမအဆင့် စီရင်ချက်။
ဒါဟာ သာမန်ရာဇဝတ်မှုတစ်ခု မဟုတ်ဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံ ကိုးကန့်ဒေသက လောက်ကိုင်မြို့မှာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်းက တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ လိမ်လည်မှုအင်ပါယာတစ်ခုလုံးကို တရုတ်တရားရုံးတွေက ဖြိုခွင်းနေတဲ့ ဇာတ်လမ်းရဲ့ အခန်းသစ်တစ်ခန်း။
စီရင်ချက် — သေဒဏ်သုံး၊ တစ်သက်တစ်ကျွန်းသုံး
တရားရုံးရဲ့ စီရင်ချက်အရ တရားခံ စုစုပေါင်း ၆၁ ဦး ပါဝင်တယ်။ သေဒဏ်ကျခံရသူ သုံးဦး — ဝေဟွိုင်ရန်၊ ချန်တာဝေး၊ လျောက်ကျင့်ဖန်း။ တစ်သက်တစ်ကျွန်းကျခံရသူ သုံးဦး — ဝေချင့်ထောက်၊ ခမ်းမင်၊ ရှင်းဟန်ရှင်း။ ကျန် ၅၅ ဦးကတော့ ၃ နှစ်နဲ့ ၃ လကနေ ၂၄ နှစ်အထိ ထောင်ဒဏ်တွေ၊ ဒဏ်ကြေးတွေ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုသိမ်းဆည်းမှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတယ်။
စွဲချက်တွေက ရှည်လျားတယ် — တယ်လီကွန်းလိမ်လည်မှု၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ တရားမဝင်ကာစီနို၊ ညှစ်ယူမှု၊ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း၊ မူးယစ်ဆေးဝါးကုန်သွယ်မှု၊ တရားမဝင်နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်မှုတွေ စုစည်းလုပ်ဆောင်မှု။ လောင်းကစားနဲ့ လိမ်လည်မှုက ရရှိခဲ့တဲ့ ငွေကြေးပမာဏတစ်ခုတည်းကိုပဲ တရားရုံးက ယွမ် ၁၂.၂ ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၁.၇ ဘီလီယံခန့်) လို့ သတ်မှတ်ထားတယ်။
ဒီအမှုကို သေဒဏ်အဆင့်အထိ ရောက်သွားစေခဲ့တာက လူ့အသက်တွေပဲ။ တရားရုံးရဲ့ စီရင်ချက်အရ တရုတ်နိုင်ငံသား ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့တယ် — လိမ်လည်စခန်းက အမိန့်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့တဲ့ လိမ်လည်မှုလုပ်သား ၂ ဦးကို စခန်းကလူတွေနဲ့အတူ သတ်ဖြတ်ခဲ့သလို၊ ချန်တာဝေးကလည်း သူ့လက်အောက်က လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ကို သုံးပြီး နောက်ထပ် ၂ ဦးကို သတ်ခဲ့တယ်။ တရားရုံးထုတ်ပြန်ချက်အရ ဒီအဖွဲ့ကို "မြန်မာမြောက်ပိုင်းက အကြမ်းဖက်မှုအများဆုံး ရာဇဝတ်အဖွဲ့" လို့ ဖော်ပြထားပြီး၊ နိုင်ငံရေး-စစ်ရေး-စီးပွားရေး ရာဇဝတ်မှုတွေ စုပေါင်းနေတဲ့ "သံတြိဂံ" လို့ ဆိုတယ်။ ရဲတွေက သံကြိုးတွေနဲ့ ချည်နှောင်ပြီး ပစ်သတ်ထားခံရတဲ့ သားကောင်တွေကို တွေ့ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။
လောက်ကိုင်က အင်ပါယာ — ၂၀၁၉ ကနေ စခဲ့တာ
၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်းက ဝေမိသားစုဟာ ကိုးကန့်ဒေသမှာ သူတို့ရဲ့ သြဇာနဲ့ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ကို အသုံးချပြီး လောက်ကိုင်မှာ ရာဇဝတ်စခန်းကြီးတွေ တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။ လစာကောင်းကောင်းပေးမယ်ဆိုတဲ့ ကတိနဲ့ လူတွေကို ခေါ်သွင်းခဲ့တယ် — တချို့က ကိုယ်တိုင်ပါဝင်ချင်လို့ လာကြသလို၊ တချို့ကျတော့ လှည့်စားခံရတာ၊ လူကုန်ကူးခံရတာ။ စုစုပေါင်း လိမ်လည်စခန်းကြီး ၁၄ ခု ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။
"စပွန်ဆာ" တွေကို လက်နက်ကိုင်အကာအကွယ်အောက်မှာ ခေါ်သွင်းပြီး စခန်းတွေကို လည်ပတ်စေခဲ့တယ်။ ဝေဟွိုင်ရန်ကိုယ်တိုင်က လောက်ကိုင်မှာ ကာစီနိုတစ်ခု ဖွင့်ထားသလို၊ မြန်မာ့တပ်မတော်နဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ဒေသခံနယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့တစ်ခုကိုလည်း ထိန်းချုပ်ထားခဲ့တယ်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှာ မြန်မာရဲတွေက သူ့ကို တရုတ်အာဏာပိုင်တွေထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့တယ်။
၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀ — သည်းမခံနိုင်တော့တဲ့ နေ့
ဒီအမှုရဲ့ အစပြုရာနေ့ကို ပြန်ကြည့်ရင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ကို ရောက်တယ်။ အဲဒီနေ့မှာ လောက်ကိုင်က ဝှက်ထားတဲ့ကျားဗီလာမှာ ပစ်ခတ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသား ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်။ အဲဒီဖြစ်ရပ်က ပေကျင်းရဲ့ သည်းခံမှုကို ကျော်လွန်သွားစေခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ် — ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ စတင်ခဲ့တဲ့ နယ်စပ်ဖြတ် လိမ်လည်မှုနှိမ်နင်းရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးရဲ့ အစပဲ။
ဝေဟွိုင်ရန်ကို ၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီမှာ လွှဲပြောင်းရယူတယ်။ ၂၀၂၆ မေလမှာ ရုံးတင်စစ်ဆေးတယ်။ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာမှာ ပထမအဆင့် စီရင်ချက် ချမှတ်တယ်။ လွှဲပြောင်းရယူမှုကနေ စီရင်ချက်အထိ နှစ်နှစ်နီးပါး — တရုတ်က ဒီစစ်ပွဲကို တရားရုံးခန်းမထဲမှာ တိုက်နေတာ။
တတိယမြောက် မိသားစု — မင်၊ ပိုင်၊ ပြီးတော့ ဝေ
ဝေမိသားစုဟာ ကိုးကန့်ရဲ့ "မိသားစုလေးစု" လို့ ခေါ်တဲ့ ရာဇဝတ်မိသားစုကြီးလေးစုထဲက တစ်စုပဲ။ တရုတ်ရဲ့ နှိမ်နင်းရေးက ဒီလေးစုလုံးကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့တယ်။ ဝေအမှုက တရုတ်မှာ စီရင်ချက်ချမှတ်ခံရတဲ့ တတိယမြောက် မိသားစုပဲ။
ပထမတစ်စုက မင်မိသားစု — ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှာ အဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦးကို သေဒဏ်ပေးအပြီးစီရင်ခဲ့တယ်။ ဒုတိယတစ်စုက ပိုင်မိသားစု — ဖေဖော်ဝါရီမှာ ၄ ဦးကို သေဒဏ်ပေးခဲ့တယ်။ နှစ်မှုစလုံးမှာ ပထမအဆင့် စီရင်ချက်ချပြီး ၃ လမှ ၄ လအကြာမှာ အယူခံပယ်ချခံရ၊ အမြင့်ဆုံးတရားရုံးက အတည်ပြု၊ ပြီးတော့ စီရင်ခဲ့တဲ့ ပုံစံအတိုင်းပဲ။
ဝေအမှုရဲ့ စီရင်ချက်ကလည်း ပထမအဆင့်ပဲ — အယူခံဝင်လို့ရသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ မင်နဲ့ ပိုင်အမှုတွေရဲ့ ဇာတ်လမ်းက ဒီနောက်မှာ ဘာဖြစ်လာနိုင်သလဲဆိုတာ ပြောပြနေတယ်။ ကျန်နေတဲ့ စတုတ္ထမြောက် မိသားစုကတော့ လျိုမိသားစု — သူတို့ရဲ့ အခြေအနေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘာမှ မသိရသေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီအစီအစဉ်အတိုင်းဆက်သွားရင် သူတို့အလှည့် ရောက်လာဦးမယ်ဆိုတာ ငြင်းဖို့ခက်တယ်။
ဘာကြောင့် တရားရုံးလဲ
တရုတ်က နယ်စပ်ကိုဖြတ်ပြီး စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်တာမျိုး မလုပ်ဘူး။ အဲဒီအစား ရွေးချယ်ခဲ့တာက တရားရုံးလမ်းကြောင်း။ အကြောင်းရင်းက ရှင်းတယ်။
ပထမအချက် — တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်။ သားကောင်အများစုက တရုတ်နိုင်ငံသားတွေ၊ ငွေကြေးတွေကလည်း တရုတ်ဘဏ်စနစ်ထဲကနေ စီးဆင်းခဲ့တာ။ တရုတ်တရားရုံးတွေမှာ ဒီအမှုကို စစ်ဆေးဖို့ ခိုင်မာတဲ့အခြေခံ ရှိတယ်။
ဒုတိယအချက် — အချုပ်အခြာအာဏာ။ မြန်မာနိုင်ငံထဲကို စစ်တပ်စေလွှတ်တာမျိုး လုပ်ရင် နိုင်ငံတကာဥပဒေပြဿနာ ဖြစ်လာမယ်။ လွှဲပြောင်းရယူမှုနဲ့ တရားရုံးစစ်ဆေးမှုကတော့ နှစ်နိုင်ငံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဘောင်ထဲမှာ လုပ်လို့ရတယ် — မြန်မာရဲတွေကိုယ်တိုင်က ဝေဟွိုင်ရန်ကို လွှဲပြောင်းပေးခဲ့တာကိုး။
တတိယအချက် — ခြိမ်းခြောက်မှု။ သေဒဏ်စီရင်ချက်တွေကို လူသိရှင်ကြား ကြေညာတာ၊ စီရင်တာတွေက ကျန်နေတဲ့ လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းတွေအတွက် သတိပေးချက်ပဲ။ တရားရုံးခန်းမဟာ စစ်မြေပြင်ထက် ပိုထိရောက်တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုယန္တရား ဖြစ်နေတယ်။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
ကိုးကန့်ဒေသရဲ့ လိမ်လည်မှုအင်ပါယာခေတ်က တရုတ်ရဲ့ ဖိအားအောက်မှာ ပိတ်သိမ်းသွားနေပြီ။ "မိသားစုလေးစု" ထဲက သုံးစုက တရုတ်တရားရုံးတွေရဲ့ စီရင်ချက်ကို ခံခဲ့ရပြီ — မင်၊ ပိုင်၊ ဝေ။ လျိုမိသားစုပဲ ကျန်တော့တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီပုံစံကိုယ်တိုင်က ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။ လက်နက်ကိုင်အကာအကွယ်ကို ဝယ်ယူလို့ရတဲ့ နေရာတိုင်းမှာ ဒီပုံစံ ရှင်သန်နိုင်သေးတယ်။ ဒေသတွင်းက ကာစီနိုလုပ်ငန်းတွေကလည်း ဖိအားအောက်မှာ ရှိနေပြီ — ကမ္ဘောဒီးယားက ကာစီနိုလိုင်စင် ၂၀ ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သလို၊ အမေရိကန်ကလည်း ကမ္ဘောဒီးယားကို လူကုန်ကူးမှုအဆင့် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်မှာ ဆက်ထားတယ်။
ဝေမိသားစုရဲ့ ဇာတ်သိမ်းခန်းက မေးခွန်းတစ်ခုကို ချန်ထားခဲ့တယ်။ တရုတ်က တရားရုံးနဲ့ လိမ်လည်အင်ပါယာတွေကို ဖြိုခွင်းနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ လိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းကိုယ်တိုင်ကို ဖြိုခွင်းနိုင်သလား — ဒါမှမဟုတ် ဒါဟာ နောက်တစ်နေရာကို ပြောင်းရွှေ့သွားရုံပဲလား။
အဖြေက လျိုမိသားစုရဲ့ အလှည့်မှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါ်လာလိမ့်မယ်။ ကျန်တဲ့အဖြေကတော့ နယ်စပ်တစ်ဖက်က လက်နက်ကိုင်အကာအကွယ်တွေ ဘယ်လောက်ကြာကြာ ရောင်းချနိုင်ဦးမလဲဆိုတဲ့အပေါ်မှာ မူတည်တယ်။
