မြစ်ဆုံမှာ ဆည်မဆောက်သင့်တဲ့ အကြောင်းရင်း ၅ ချက် — အထောက်အထားများနဲ့
မြစ်ဆုံမှာ ဆည်မဆောက်သင့်တဲ့ အကြောင်းရင်း ၅ ချက် — အထောက်အထားများနဲ့
မလိခနဲ့ မေခ မြစ်နှစ်စင်း ဆုံစည်းရာကနေ ဧရာဝတီမြစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့နေရာ — အဲဒါ မြစ်ဆုံ။ ကချင်လူမျိုးတို့အတွက် မြင့်မြတ်တဲ့နယ်မြေ၊ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် အသက်သွေးကြောရဲ့ အစ။ အဲဒီနေရာမှာ အမြင့် ၁၅၂ မီတာရှိတဲ့ ဆည်ကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်ဖို့ အစီအစဉ်တွေ ပြန်လည်ထွက်ပေါ်လာနေပြီ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်က ပြည်သူ့ဆန္ဒကြောင့် ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရတဲ့ မြစ်ဆုံဆည်စီမံကိန်းကို ၂၀၂၆ မှာ ပြန်လည်စတင်ဖို့ ကြိုးပမ်းနေကြတယ်။
ဒီဆောင်းပါးမှာ မြစ်ဆုံမှာ ဆည် မဆောက်သင့်တဲ့ အကြောင်းရင်း ၅ ချက်ကို အထောက်အထားတွေနဲ့တကွ တင်ပြသွားမယ်။
၁။ ငလျင်အန္တရာယ် — မြေငလျင်ကြောကြီးဘေးက ဆည်
မြစ်ဆုံဆည်တည်မယ့်နေရာဟာ ကမ္ဘာကျော် စစ်ကိုင်းမြေငလျင်ကြောကြီး (Sagaing Fault) နဲ့ ကီလိုမီတာ ၁၀၀ မပြည့်တဲ့ အကွာအဝေးမှာပဲ ရှိတယ်။ ဒါကို ဝေဖန်သူတွေချည်း ပြောနေတာမဟုတ်ဘူး — မြန်မာအစိုးရရဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌကိုယ်တိုင်က ဆည်နေရာအောက်မှာ ငလျင်ကြောကြီး ဖြတ်သန်းနေတာကို စီမံကိန်းရဲ့ အဓိကပြဿနာအဖြစ် ထုတ်ဖော်ပြောခဲ့ဖူးတယ်။ ဆည်ကို သေးငယ်အောင်လျှော့ချတာ ဒါမှမဟုတ် တခြားနေရာရွှေ့တာမျိုး စဉ်းစားသင့်တယ်လို့တောင် အကြံပြုခဲ့တယ်။
၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လမှာ မြန်မာနိုင်ငံကို လှုပ်ခတ်သွားတဲ့ အင်အား ၇.၇ အဆင့် ငလျင်ကြောင့် လူထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရတယ်။ ဒါက သတိပေးခေါင်းလောင်းသံပဲ — ငလျင်ဒဏ်ခံနိုင်ရည်ရှိတဲ့ ဒေသမဟုတ်ဘူးဆိုတာ သက်သေပြနေတယ်။
ဆည်ပြိုကျခဲ့ရင် ဘာဖြစ်မလဲ? ဆည်ကနေ ကီလိုမီတာ ၄၀ ပဲ ဝေးတဲ့ မြစ်ကြီးနား (ကချင်ပြည်နယ်ရဲ့ အကြီးဆုံးမြို့) ကို ရေလှိုင်းကြီး ရိုက်ခတ်မယ်။ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်က ရွာတွေ၊ မြို့တွေ၊ လယ်ယာတွေ အကုန် ပျက်စီးမယ်။ အစောပိုင်း တည်ဆောက်ရေးကာလမှာတင် ဥမင်ပြိုကျတာ၊ မြေငလျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ ဖြစ်ခဲ့ဖူးတယ်။
အထောက်အထား: ငလျင်ကြောကြီးနဲ့ ကီလိုမီတာ ၁၀၀ အတွင်း၊ မြစ်ကြီးနားနဲ့ ၄၀ ကီလိုမီတာအကွာ၊ ၂၀၂၆ မတ် ၇.၇ ငလျင်။
၂။ လူထောင်ပေါင်းများစွာ ရွှေ့ပြောင်းရမယ် — စင်ကာပူလောက် ကျယ်တဲ့ ရေလှောင်ကန်
ဆည်ရဲ့ ရေလှောင်ကန်က စင်ကာပူနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံစာလောက် ကျယ်ဝန်းမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားတယ်။ တချို့အစီရင်ခံစာတွေမှာဆို စင်ကာပူရဲ့ နှစ်ဆလို့ ဆိုတယ်။
အဲဒီနေရာမှာ နေထိုင်နေတဲ့ လူ ၁၅,၀၀၀ ကနေ ၁၈,၀၀၀ လောက် ရွှေ့ပြောင်းရမယ်။ ရွာပေါင်းများစွာ ရေအောက်ရောက်မယ်။ လယ်ယာ၊ ဥယျာဉ်၊ ဘိုးဘွားပိုင်မြေ — မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်လာတဲ့ နယ်မြေတွေ ထာဝရ ပျောက်ကွယ်မယ်။
ဒါ့ထက် ပိုအရေးကြီးတာက ယဉ်ကျေးမှု။ မြစ်ဆုံဟာ ကချင်လူမျိုးတို့အတွက် မြင့်မြတ်တဲ့နေရာ။ မြစ်နှစ်စင်းဆုံတဲ့ အရပ်ကို ဖျက်ဆီးလိုက်တာဟာ ကချင်တို့ရဲ့ ဝိညာဉ်၊ သမိုင်း၊ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖျက်ဆီးလိုက်တာနဲ့ အတူတူပဲ။ ရွှေ့ပြောင်းခံရမယ့်သူတွေအတွက် ဆောက်ပေးမယ့် အိမ်သစ်တွေဟာ "အရမ်းသေးငယ်ပြီး စိတ်ပျက်စရာ" လို့ ဒေသခံတွေကိုယ်တိုင် ပြောခဲ့ကြတယ်။
အထောက်အထား: စင်ကာပူစာ ရေလှောင်ကန်၊ လူ ၁၅,၀၀၀–၁၈,၀၀၀ ရွှေ့ပြောင်းရမယ်၊ မြင့်မြတ်တဲ့ ဆုံစည်းရာနယ်မြေ။
၃။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှု — အမှားအယွင်းများတဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုအကဲဖြတ်ချက်
ဒီစီမံကိန်းရဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုအကဲဖြတ်ချက် (EIA) ကိုက ပြဿနာရှိတယ်။ ပုံမှန်ဆို ၇ လ ကြာရမယ့် လေ့လာမှုကို ၅ လတည်းနဲ့ အပြီးလုပ်ခဲ့တယ်။ ပိုဆိုးတာက — EIA အပြီးမသတ်ခင် ၂၀၀၉ ဒီဇင်ဘာမှာတင် တည်ဆောက်ရေးစခဲ့တယ် (EIA အစီရင်ခံစာ ရတာက ၂၀၁၀ မတ်)။
မြန်မာပညာရှင်တွေကိုယ်တိုင်က ဆည်ကြီးတစ်ခုအစား ဆည်သေးနှစ်ခု ဆောက်ဖို့နဲ့ အမျိုးသားဥယျာဉ်နှစ်ခု ထူထောင်ဖို့ အကြံပြုခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းက အကြံပြုချက်ကို လျစ်လျူရှုပြီး ဆက်လုပ်ခဲ့တယ်။
ဆည်ဆောက်လိုက်ရင် ဘာတွေ ပျက်စီးမလဲ?
ငါးတွေ အထက်ပိုင်းကို တက်ပြီး မျိုးပွားတဲ့ သဘာဝလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့မယ်
မြစ်ရေစီးဆင်းမှု ပြောင်းလဲပြီး နုန်းမြေ၊ အာဟာရဓာတ် သဘာဝအတိုင်း ဖြည့်တင်းမှု ရပ်တန့်မယ်
ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း — မြန်မာ့ ဆန်စပါးထုတ်လုပ်မှုရဲ့ သုံးပုံနှစ်ပုံ ထွက်တဲ့နေရာ — ထိခိုက်မယ်
ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ၊ သစ်တောများ၊ သဘာဝအတိုင်း ရှိနေတဲ့ ဂေဟစနစ် ပျက်စီးမယ်
အထောက်အထား: EIA ၅ လတည်းပြီးစီးမှု၊ တည်ဆောက်ရေး EIA မပြီးခင်စတင်မှု၊ မြန်မာပညာရှင်တွေရဲ့ ဆည်သေးနှစ်ခုအကြံပြုချက်။
၄။ မမျှတတဲ့ စီးပွားရေးသဘောတူညီချက် — ၉၀% က တရုတ်ကို
၆,၀၀၀ မဂ္ဂါဝပ် (6 GW) ထုတ်လုပ်မယ့် ဒီဆည်ကြီးရဲ့ မူလသဘောတူညီချက်အရ ထုတ်လုပ်တဲ့ လျှပ်စစ်ရဲ့ ၉၀% ကို တရုတ်နိုင်ငံကို ပို့ရမယ်။ မြန်မာပြည်သူတွေ လျှပ်စစ်မီးငတ်နေတဲ့ကြားက ကိုယ့်မြစ်ကနေ ရတဲ့လျှပ်စစ်ကို သူများနိုင်ငံကို ပို့ရမယ့်သဘော။
မူလကုန်ကျစရိတ် ဒေါ်လာ ၃.၆ ဘီလီယံ ကနေ အခု ခန့်မှန်းခြေအရ ဒေါ်လာ ၁၁.၅ ဘီလီယံ အထိ ခုန်တက်သွားပြီ — သုံးဆမက! ဒီငွေကြေးဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ဘယ်သူထမ်းရမလဲ? အန္တရာယ်ကို ဘယ်သူခံရမလဲ? အဖြေက ရှင်းတယ် — ကချင်ပြည်သူတွေနဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေ။
အကျိုးအမြတ်က သူများ၊ အန္တရာယ်က ကိုယ့် — ဒါမျိုး သဘောတူညီချက်ကို လက်ခံသင့်သလား?
အထောက်အထား: ၉၀% လျှပ်စစ် တရုတ်သို့တင်ပို့မှု၊ ကုန်ကျစရိတ် ၃.၆ → ၁၁.၅ ဘီလီယံ။
၅။ ပဋိပက္ခ ပိုကြီးလာမယ် — KIO/KIA ရဲ့ ပြတ်သားတဲ့ ကန့်ကွက်မှု
ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (KIO) နဲ့ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) တို့က မြစ်ဆုံဆည်စီမံကိန်းကို ပြတ်ပြတ်သားသား ကန့်ကွက်ထားတယ်။ KIO ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက "ပြည်သူ့ဆန္ဒ ၂၀၁၁ ကတည်းက မပြောင်းလဲသေးဘူး" လို့ ပြောခဲ့တယ်။
ဒေသခံတွေကိုယ်တိုင်က "စီမံကိန်း ပြန်စရင် တိုက်ပွဲတွေ ပိုများလာမယ်" လို့ သတိပေးထားတယ်။ ဆည်နေရာဟာ လက်ရှိမှာ ပဋိပက္ခဇုန်အတွင်းမှာ ရှိတယ်။ ဆည်ဆောက်ဖို့ အတင်းလုပ်ရင် စစ်မီးပိုတောက်လာမယ်၊ ပြည်သူတွေ ပိုဒုက္ခရောက်မယ်။
၂၀၁၁ မှာ ဆည်ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရတာဟာ ပြည်သူ့အင်အားကြောင့်။ အဲဒီအင်အားက ဒီနေ့အထိ ရှိနေသေးတယ်။
အထောက်အထား: KIO/KIA ရဲ့ တရားဝင် ကန့်ကွက်ချက်၊ ဒေသခံတွေရဲ့ သတိပေးချက်။
နိဂုံး — မြစ်ဆုံကို ကာကွယ်ရမယ်
မြစ်ဆုံဟာ ဆည်ဆောက်ဖို့နေရာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါက —
🌊 ဧရာဝတီမြစ်ကြီးရဲ့ အစ — မြန်မာ့အသက်သွေးကြော
🙏 ကချင်လူမျိုးတို့ရဲ့ မြင့်မြတ်တဲ့နယ်မြေ — ဝိညာဉ်နဲ့သမိုင်း
🏔️ သဘာဝရဲ့ လက်ရာ — မြစ်နှစ်စင်းဆုံတဲ့ အံ့ဖွယ်ရှုခင်း
🐟 ဂေဟစနစ်ရဲ့ နှလုံးသား — ငါး၊ သစ်တော၊ ဇီဝမျိုးစုံ
ငလျင်အန္တရာယ်၊ လူထောင်သောင်းချီ ရွှေ့ပြောင်းရမှု၊ သဘာဝပျက်စီးမှု၊ မမျှတတဲ့ သဘောတူညီချက်၊ ပဋိပက္ခပိုကြီးမှု — အကြောင်းရင်း ၅ ချက်လုံးက တစ်ခုချင်းစီကိုက ဆည်မဆောက်သင့်ကြောင်း ခိုင်လုံတဲ့ အထောက်အထားပဲ။ ၅ ခုပေါင်းလိုက်ရင် အဖြေက ပိုရှင်းတယ်။
၂၀၁၁ က ပြည်သူ့ဆန္ဒနဲ့ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရတဲ့ စီမံကိန်း — ၂၀၂၆ မှာလည်း ပြည်သူ့ဆန္ဒက အတူတူပဲ။ မြစ်ဆုံမှာ ဆည်မဆောက်သင့်ဘူး။
ဒီဆောင်းပါးကို အထောက်အထားများအပေါ် အခြေခံပြီး ရေးသားထားပါတယ်။ မြစ်ဆုံဒေသခံပြည်သူတွေရဲ့ အသံကို နားထောင်ပေးကြပါ။
