အထီးကျန်မှုကနေ စားပွဲဆီသို့ — ဝါရှင်တန်က နေပြည်တော်နဲ့ ပြန်ဆက်ဆံလာခြင်း
စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်။ နေပြည်တော်။ ငါးနှစ်ကျော်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် အမေရိကန်အဆင့်မြင့်အရာရှိတစ်ဦး မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ စားပွဲမှာ ထိုင်ခဲ့တယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထောက်လှမ်းရေးနဲ့ သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်ဝန်ကြီး မိုက်ကယ် ဗန့်စ် — ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ဝါရှင်တန်က ဝေးဝေးရှောင်ခဲ့တဲ့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ရှေ့မှာ။
တရားဝင်အကြောင်းပြချက်က ရိုးရှင်းတယ် — ဇွန်လမှာ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံသား အဒမ် ကက်စတီလို လွတ်မြောက်ရေး။ ဒါပေမဲ့ စားပွဲပေါ်မှာ အဲဒီတစ်ယောက်တည်းသာ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဘယ်သူမှ မယုံကြဘူး။
ဒီတွေ့ဆုံမှုဟာ တစ်ကြိမ်တည်းမဟုတ်ခဲ့ဘူး။ ဇွန်လမှာလည်း တိုကျိုမှာ တွေ့တယ်။ အောက်တိုဘာလမှာလည်း တိုကျိုမှာ ထပ်တွေ့တယ် — တစ်လအတွင်း ဒုတိယအကြိမ်။ အမေရိကန်အရာရှိတွေဟာ အတိုက်အခံဘက်က ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့လည်း တွေ့ဆုံခဲ့တယ်လို့ သိရတယ်။ ဒါဟာ မတော်တဆဖြစ်စဉ် မဟုတ်ဘူး။ ပုံစံတစ်ခု ပေါ်လာနေပြီ။
"ဂုဏ်ထူးဆောင်လူကြီးမင်း" လို့ ခေါ်ခဲ့တဲ့ စာတစ်စောင်
ဒီပြောင်းလဲမှုရဲ့ အစကို ပြန်ကြည့်ရင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကို ရောက်တယ်။ အဲဒီတုန်းက သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်တွေဆီ အခွန်နှုန်းထားအသစ်တွေအကြောင်း စာတွေ ပို့ခဲ့တယ်။ မြန်မာအတွက် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း။ တခြားနိုင်ငံတွေက ထိတ်လန့်ခဲ့ကြတယ်။ မင်းအောင်လှိုင်ကတော့ ချက်ချင်းပြန်စာရေးတယ် — ထရမ့်ရဲ့ ခေါင်းဆောင်မှုကို ချီးကျူးပြီး အမေရိကန်ဈေးကွက်မှာ ဆက်ပါဝင်ခွင့်ရလို့ ကျေးဇူးတင်ကြောင်း။ ထရမ့်ကလည်း သူ့ကို တခြားခေါင်းဆောင်တွေလိုပဲ "ဂုဏ်ထူးဆောင်လူကြီးမင်း" လို့ သုံးနှုန်းခဲ့တယ်။
အာဏာသိမ်းပြီး ဒီမိုကရေစီကို ဖျက်ဆီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင်ချခဲ့တဲ့ လူတစ်ယောက်ကို နိုင်ငံတကာက လူဆိုးလို့ သတ်မှတ်ထားချိန်မှာ၊ ဒီစာဟာ နေပြည်တော်အတွက် တံခါးတစ်ချပ် ပွင့်သွားသလို ဖြစ်ခဲ့တယ်။
အဲဒီနောက်မှာ ဝါရှင်တန်မှာ လှုပ်ရှားမှုတွေ မြန်လာတယ်။ မြန်မာစစ်အစိုးရက ဝါရှင်တန်လော်ဘီအဖွဲ့တစ်ခုနဲ့ ဒေါ်လာ ၃ သန်းတန် စာချုပ် ချုပ်တယ်။ ထရမ့်ရဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ မိတ်ဆွေလော်ဘီသမားတစ်ဦးကိုလည်း တစ်လ ဒေါ်လာ ၅၀,၀၀၀ နဲ့ ငှားတယ်။ ကက်စတီလိုကိုယ်တိုင်ကလည်း ဝါရှင်တန်မှာ ပြောခဲ့တယ် — အထီးကျန်စေတဲ့ မူဝါဒက မအောင်မြင်ခဲ့ဘူး၊ ဆက်ဆံမှုအသစ် လိုတယ်တဲ့။
ဘာကြောင့် အခု၊ ဘာကြောင့် မြန်မာ
မေးခွန်းက ဒီလိုပဲ — ဝါရှင်တန်က ဘာလို့ အခုမှ နေပြည်တော်ဘက် လှည့်လာတာလဲ။ အဖြေသုံးခု ရှိတယ်။
ပထမ — ရှားပါးသတ္တု။ တရုတ်က ဧပြီလမှာ အမေရိကန်ကို ရှားပါးသတ္တု တင်ပို့မှု ကန့်သတ်လိုက်ချိန်မှာ ဝါရှင်တန်ရဲ့ အားနည်းချက်က ပေါ်လွင်သွားတယ်။ မြန်မာမှာ ရှားပါးသတ္တု အရင်းအမြစ်ကြီးတွေ ရှိတယ်။ ပြဿနာက အဲဒီသတ္တုတွေကို အခု တရုတ်ကုမ္ပဏီတွေချည်း တူးဖော်နေပြီး တရုတ်ဘက်ကို ပို့နေတာပဲ။ နောက်ပြီး သတ္တုတွင်းအများစုဟာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်နေတဲ့ နယ်မြေတွေထဲမှာ ရှိတယ်။ ကျွမ်းကျင်သူတွေရဲ့ အမြင်ကတော့ ရှင်းတယ် — အမေရိကန်အတွက် ဒီသတ္တုတွေကို လက်တွေ့ ရယူဖို့ အလွန်ခက်ခဲလိမ့်မယ်။
ဒုတိယ — အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု စင်တာတွေ။ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေ ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးနေတဲ့ လိမ်လည်မှုကွန်ရက်တွေ မြန်မာနယ်စပ်ဒေသတွေမှာ လည်ပတ်နေတယ်။ ဝါရှင်တန်က ဒါကို ရပ်တန့်ချင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီကွန်ရက်တွေနောက်မှာ စစ်တပ်နဲ့ မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားတဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ ရှိနေတယ်လို့ ယူဆကြတယ်။ နေပြည်တော်နဲ့ မပြောဘဲ ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ ခက်တယ် — ဒါပေမဲ့ နေပြည်တော်နဲ့ ပြောရုံနဲ့လည်း ဖြေရှင်းနိုင်မယ်လို့ ဘယ်သူမှ အာမမခံနိုင်ဘူး။
တတိယ — တရုတ်ရဲ့ သြဇာ။ အထီးကျန်အောင်ထားရင် မြန်မာဟာ တရုတ်ရဲ့ ရင်ခွင်ထဲ ပိုကျသွားမယ်ဆိုတဲ့ တွက်ချက်မှု။ ဆက်ဆံမှုပြန်စရင် ဝါရှင်တန်မှာ စားပွဲတစ်လုံး ရှိနေမယ်။ ဒါက ဗျူဟာမြောက် တွေးခေါ်မှုတစ်ခုပဲ — ဒါပေမဲ့ စားပွဲရှိရုံနဲ့ သြဇာရှိတယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
ပြောင်းလဲတာက လေသံလား၊ အနှစ်သာရလား
ဒီမှာပဲ သတိထားရမယ့် အချက်က ပေါ်လာတယ်။ အပြောင်းအလဲ ဘယ်လောက် နက်သလဲ။
မင်းအောင်လှိုင်ကိုယ်တိုင်ကတော့ အမေရိကန်ရဲ့ ပိတ်ဆို့မှုစာရင်းမှာ ရှိနေတုန်းပဲ။ တချို့စီးပွားရေးသမားတွေကို စာရင်းက ဖြုတ်ပေးခဲ့ပေမဲ့ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်ကို မဖြုတ်သေးဘူး။ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးရဲ့ စကားအတိုင်းဆိုရင် "သတင်းခေါင်းစဉ်တွေက ပြောသလောက် လက်တွေ့မှာ သိပ်မပြောင်းလဲသေးဘူး — ပြောင်းလဲတာက ဆက်ဆံမှုအဆင့်နဲ့ နေရာပဲ" တဲ့။ နေပြည်တော်အထိ အမေရိကန်အရာရှိ ရောက်သွားတာကိုက မင်းအောင်လှိုင် လိုချင်ခဲ့တာပဲ။ သူ နောက်ထပ် လိုချင်တာက ပိတ်ဆို့မှု ဖြေလျှော့ရေး — အဲဒါကတော့ ပိုခက်လိမ့်မယ်။
တစ်ဖက်မှာလည်း ဝါရှင်တန်ရဲ့ တခြားလုပ်ရပ်တွေက မြန်မာပြည်သူတွေအတွက် အရိပ်မည်းတစ်ခု ဖြစ်နေတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ နိုင်ငံတကာ အကူအညီအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်တာကြောင့် အတိုက်အခံအဖွဲ့တွေ၊ လွတ်လပ်တဲ့ မီဒီယာတွေ၊ ဒုက္ခသည်တွေအတွက် အကူအညီတွေ ထက်ဝက်ကျော် လျော့သွားတယ်။ အမေရိကန်မှာ ခိုလှုံနေတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသား ၄,၀၀၀ ရဲ့ ယာယီနေထိုင်ခွင့် အကာအကွယ်ကိုလည်း ရုပ်သိမ်းလိုက်တယ်။ သူတို့ဟာ ပြန်ပို့ခံရရင် ထောင်ကျမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ပိုဆိုးတာနဲ့ ရင်ဆိုင်ရမယ်ဆိုတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ နေနေရတယ်။
ဒီဇင်ဘာနဲ့ ဇန်နဝါရီမှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကိုလည်း ဝါရှင်တန်က တခြားအနောက်နိုင်ငံတွေလို "လွတ်လပ်မျှတမှု မရှိ" လို့ မဝေဖန်ခဲ့ဘူး။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက သံရုံးတွေကို ညွှန်ကြားထားတယ် — ရွေးကောက်ပွဲတွေရဲ့ တရားမျှတမှု၊ တရားဝင်မှုအကြောင်း မှတ်ချက်မပေးဖို့တဲ့။ ဆယ်စုနှစ်တွေကြာ တခြားနိုင်ငံတွေရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ဝေဖန်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်က ဒီတစ်ကြိမ်မှာတော့ နှုတ်ဆိတ်နေခဲ့တယ်။
အာဆီယံနဲ့ ဒေသတွင်း လှိုင်းလုံး
ဝါရှင်တန်တစ်ယောက်တည်း လှုပ်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်မှာလည်း ဂျပန်ရဲ့ အထူးကိုယ်စားလှယ်က နေပြည်တော်မှာ မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ တွေ့ပြီး မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတွက် အကူအညီ ဆွေးနွေးခဲ့တယ်။ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးကလည်း အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်မှာ ပြောတယ် — အမေရိကန်ရဲ့ ဆက်ဆံမှုကို ကြိုဆိုတယ်၊ မြန်မာကို အထီးကျန်အောင် မထားချင်ဘူး၊ ဒေသတွင်း ပြိုင်ဆိုင်မှုရဲ့ ကွင်းပြင်လည်း မဖြစ်စေချင်ဘူးတဲ့။
နိုဝင်ဘာလမှာ မနီလာမှာ ကျင်းပမယ့် အာဆီယံထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲမှာ မြန်မာအရေးကို အသေးစိတ် ဆွေးနွေးကြလိမ့်မယ်လို့ သူ မျှော်လင့်တယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွေက ဖယ်ထားခံရတဲ့ မြန်မာရဲ့ ကိုယ်စားပြုမှု အပြည့်အဝ ပြန်ရမလားဆိုတာတော့ မသေချာသေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ အာဆီယံရဲ့ သဘောထားမှာ ရွေ့လျားမှုတစ်ခု ရှိနေပြီဆိုတာတော့ ရှင်းတယ် — မင်းအောင်လှိုင်ဟာ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်၊ ထိုင်း၊ မလေးရှားတို့ကို သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီးပြီ။
ဒီလှိုင်းလုံးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က ဒီလိုပဲ — နေပြည်တော်ကို အထီးကျန်အောင်ထားတဲ့ နှစ်တွေက ကုန်ဆုံးသွားပြီလား။ ဒါမှမဟုတ် အထီးကျန်မှုက ပုံစံပြောင်းသွားတာလား။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
တကယ့်မေးခွန်းက "ဝါရှင်တန်က နေပြည်တော်နဲ့ ပြောသင့်လား" ဆိုတာထက် ပိုနက်တယ်။ ပြောနေပြီ။ မေးခွန်းက "ဘာတောင်းပြီး ဘာပေးမလဲ" ဆိုတာပဲ။
ဆက်ဆံရေးစားပွဲကို အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ အရာတွေအတွက် သုံးသင့်တယ် — လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီ ဝင်ရောက်ခွင့်၊ အရပ်သားတွေကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ရပ်တန့်ရေး၊ တိုက်ပွဲတွေကြောင့် အိုးအိမ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးနေရတဲ့ လူသန်း ၃ သန်းကျော်ရဲ့ အသက်အန္တရာယ် လျော့ကျရေး။ ပြီးတော့ အတိုက်အခံနဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့လည်း ဆက်ပြောနေရမယ် — ဘာလို့လဲဆိုတော့ နိုင်ငံရဲ့ နေရာတော်တော်များများကို သူတို့ ထိန်းချုပ်ထားလို့ပဲ။
ရှားပါးသတ္တုအတွက်ပဲ စားပွဲထိုင်မယ်ဆိုရင် အဲဒီစားပွဲက အလွတ်ဖြစ်သွားလိမ့်မယ် — သတ္တုတွေက တိုက်ပွဲနယ်မြေထဲမှာ၊ တရုတ်လက်ထဲမှာ။ လိမ်လည်မှုစင်တာတွေအတွက်ပဲ ထိုင်မယ်ဆိုရင်လည်း နေပြည်တော်တစ်ယောက်တည်းနဲ့ မပြီးဘူး — ငွေကြေးလမ်းကြောင်းကို ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေနဲ့၊ တရုတ်နဲ့ပါ ပူးပေါင်း တိုက်ဖျက်ရမယ်။
နောက်ပြီး သတိထားရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိသေးတယ် — ဝါရှင်တန်မှာ ဒီအရေးကို အချိန်ဘယ်လောက် ပေးနိုင်မလဲ။ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးနဲ့ တခြားစစ်ပွဲတွေက အာရုံစိုက်မှုကို ဆွဲယူနေချိန်မှာ မြန်မာအရေးက အမြဲတမ်း ဦးစားပေးစာရင်းရဲ့ အောက်ခြေနားမှာ ရှိနေတတ်တယ်။ စားပွဲတစ်လုံး ဖွင့်ထားရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး — အဲဒီစားပွဲမှာ ဘာဆက်လုပ်မလဲဆိုတဲ့ အစီအစဉ်လည်း လိုတယ်။
အထီးကျန်မှုကနေ စားပွဲဆီသို့ ရောက်လာတဲ့ ခြေလှမ်းဟာ အရေးကြီးတယ်။ ဒါပေမဲ့ စားပွဲဆိုတာ အဖြေမဟုတ်ဘူး — စားပွဲပေါ်မှာ ဘာတင်မလဲဆိုတာကသာ အဖြေဖြစ်လိမ့်မယ်။
