အာဆီယံ ဒုတိယနေ့ မနီလာ — မိတ်ဖက်ခေါင်းဆောင်တွေ ရောက်လာတယ်၊ ပင်လယ်ကျင့်ဝတ်က ၈၀% မှာ ရပ်နေတယ်
တနင်္လာနေ့၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက် မနက်ခင်း၊ မနီလာ။ ဖိလစ်ပိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်းစင်တာ (PICC) ရဲ့ ရှေ့မှာ လေယာဉ်တွေ တစ်စင်းပြီး တစ်စင်း ဆင်းသက်နေတယ်။ အိန္ဒိယ ဝန်ကြီးချုပ် နာရင်ဒရာ မိုဒီ၊ တောင်ကိုရီးယား သမ္မတ လီ ဂျေမြောင်၊ ဂျပန် ဝန်ကြီးချုပ် ဆာနေ တာကာအိချိ၊ နယူးဇီလန် ဝန်ကြီးချုပ် ခရစ္စတိုဖာ လပ်ဆန် — အာဆီယံရဲ့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံကြီးတွေရဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေ တစ်နေ့တည်း ရောက်လာကြတယ်။
ပထမနေ့က အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်တွေချည်း တွေ့ဆုံခဲ့တဲ့ နေ့ဖြစ်တယ်။ ဒုတိယနေ့ကတော့ အာဆီယံက ကမ္ဘာနဲ့ တွေ့ဆုံတဲ့ နေ့ — တစ်နေ့တည်း မိတ်ဖက်ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ လေးခု ကျင်းပခဲ့တယ်။ တရုတ်၊ ဩစတြေးလျ၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ တောင်ကိုရီးယား။ စားပွဲဝိုင်းတိုင်းမှာ အရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စတွေ ရှိနေတယ် — ဒါပေမဲ့ အရေးအကြီးဆုံးကိစ္စတစ်ခုမှာတော့ အဖြေ မထွက်ခဲ့ဘူး။
တောင်တရုတ်ပင်လယ် — ၈၀% ပြီးပြီ၊ ကျန် ၂၀% က အခက်ဆုံး
ဒုတိယနေ့ရဲ့ အဓိက ဆွေးနွေးပွဲက ၂၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ-တရုတ် ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ။ တရုတ် ဝန်ကြီးချုပ် လီကျန်းနဲ့ ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတ မားကို့စ်တို့ ပူးတွဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ထိုင်ခဲ့တယ်။ စားပွဲပေါ်မှာ နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကျော် ဆွေးနွေးလာတဲ့ ကိစ္စတစ်ခု ရှိနေတယ် — တောင်တရုတ်ပင်လယ်အတွက် အပြုအမူကျင့်ဝတ် (Code of Conduct)။
ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာရီယာ ထရီဇာ လာဇာရိုက တနင်္လာနေ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ အခြေအနေကို ရှင်းရှင်း ပြောခဲ့တယ်။ ကျင့်ဝတ်မူကြမ်းရဲ့ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် သဘောတူညီမှု ရထားပြီ။ ဖိလစ်ပိုင် ဥက္ကဋ္ဌသက်တမ်း စတဲ့အချိန်မှာ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ပဲ ရှိခဲ့ရာကနေ ကိုးကြိမ်မြောက် ညှိနှိုင်းမှုတွေနဲ့ ဒီအထိ ရောက်လာခဲ့တာ။ ဒါပေမဲ့ "အဆုံးသတ် မရသေးဘူး" တဲ့။
ဘာကြောင့်လဲ။ အဓိကကျတဲ့ အချက် လေးခုထဲမှာ တစ်ခုပဲ အဖြေထွက်တယ် — ၂၀၀၂ ခုနှစ် အပြုအမူကြေညာချက်နဲ့ ဒီကျင့်ဝတ်တို့ ဆက်စပ်မှုပဲ။ ကျန်တဲ့ သုံးချက်က ဆက်ရှိနေတယ်။ အရေးအကြီးဆုံးက ဒီကျင့်ဝတ်က ဥပဒေအရ ချည်နှောင်မှု ရှိမလား ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပဲ။ လာဇာရိုရဲ့ အဆိုအရ နောက်ထပ် ငါးလကနေ ခြောက်လလောက် ဆွေးနွေးရဦးမယ်။ ဖိလစ်ပိုင်ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌသက်တမ်းအတွင်း အပြီးသတ်ဖို့ အချိန် မလုံလောက်တော့ဘူး။
တရုတ်ဘက်ကတော့ ကတိတစ်ခု ပေးခဲ့တယ်။ လီကျန်းက "ထိရောက်ပြီး အနှစ်သာရရှိတဲ့၊ စောစော အပြီးသတ်နိုင်တဲ့" ကျင့်ဝတ်တစ်ခု ဖြစ်ဖို့ တရုတ်က ကတိပြုတယ်လို့ ပြောခဲ့တယ် — ၁၉၈၂ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂ ပင်လယ်ဥပဒေဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ ကျင့်ဝတ်မျိုး။ အင်ဒိုနီးရှား သမ္မတ ပရာဘိုဝို ဆူဘီယန်တိုကလည်း ကျင့်ဝတ်ကို ထိရောက်ပြီး အနှစ်သာရရှိအောင် အပြီးသတ်ဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့တယ်။
ဒါပေမဲ့ စကားလုံးတွေက စကားလုံးတွေပဲ။ နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကျော် ဆွေးနွေးလာတဲ့ စာရွက်တစ်ရွက်က ၈၀% မှာ ရပ်နေတယ် — ကျန် ၂၀% က အခက်ဆုံး အပိုင်းဖြစ်နေတယ်။ လာဇာရိုက ဒီစာရွက်ကို "စင်ကာပူကို လက်လွှဲပေးလိုက်ပြီ" လို့ ပြောတယ်။ စင်ကာပူက နောက်နှစ် အာဆီယံ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာမယ်။ ၂၀၂၇ ခုနှစ်မှာ အပြီးသတ်နိုင်မလားဆိုတာ စင်ကာပူရဲ့ လက်ထဲမှာ ရှိသွားပြီ။
တရုတ်နဲ့ အာဆီယံ — ကုန်သွယ်ရေး ဒေါ်လာ တစ်ထရီလီယံကျော်
ကျင့်ဝတ် မပြီးသေးပေမဲ့ စီးပွားရေးဘက်မှာတော့ ရလဒ်တွေ ထွက်ခဲ့တယ်။ အာဆီယံနဲ့ တရုတ်တို့ကြား ကုန်သွယ်ရေးက ဒေါ်လာ တစ်ထရီလီယံကျော် ရှိနေပြီ။ တရုတ်-အာဆီယံ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ရဲ့ အဆင့်မြှင့်တင်ထားတဲ့ စာချုပ် (CAFTA 3.0) က ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်မှာ စတင် အသက်ဝင်မယ်။
အာဆီယံနဲ့ တရုတ်တို့ ဆွေးနွေးပွဲ ၃၅ နှစ် ပြည့်ပြီး၊ ဘက်စုံ မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး ငါးနှစ် ပြည့်တဲ့ နှစ်လည်း ဖြစ်တယ်။ ဒီနေ့ ထွက်လာတဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေ လေးခု ရှိတယ် — မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး ငါးနှစ်ပြည့် ပူးတွဲကြေညာချက်၊ စွမ်းအင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး၊ သစ်တောဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး၊ ပြီးတော့ လုပ်ငန်းအစီအစဉ် အကောင်အထည်ဖော်မှု တိုးတက်မှု အစီရင်ခံစာ။ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုတွေကို တိုက်ဖျက်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကိုလည်း တိုးမြှင့်ဖို့ သဘောတူခဲ့ကြတယ်။
ဒါက အာဆီယံ-တရုတ် ဆက်ဆံရေးရဲ့ မျက်နှာနှစ်ဖက်ပဲ — ပင်လယ်မှာ သဘောမတူနိုင်သေးဘူး၊ ဒါပေမဲ့ ကုန်သွယ်ရေးမှာတော့ ရှေ့ဆက်နေတယ်။
ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ် — မြန်မာကို ဖိအား
ဒုတိယနေ့မှာ မြန်မာ့အရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အသံ အကျယ်ဆုံး ထွက်လာတာက ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်ဆီက ဖြစ်တယ်။ ၁၆ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ-ကုလသမဂ္ဂ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲအပြီး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ သူက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေကို "သည်းမခံနိုင်တဲ့ လူသားချင်းစာနာမှု အကျပ်အတည်း" လို့ ခေါ်ခဲ့တယ်။ ပြည်သူ သန်း ၁၆ သန်းကျော် ထိခိုက်နေပြီး၊ ပြည်သူ လေးသန်းကျော် နေရပ်စွန့်ခွာ နေရတယ်လို့ သူက ဆိုတယ်။ စစ်အစိုးရကို အကြမ်းဖက်မှု ရပ်တန့်ဖို့နဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးဖို့ သူက ဖိအားပေးခဲ့တယ်။ ကုလသမဂ္ဂ မြန်မာဆိုင်ရာ အထူးသံတမန် ဂျူလီ ဘိရှော့က အာဆီယံနဲ့ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သွားမယ်လို့ သူက ပြောတယ်။
ဒါက ပထမနေ့က အာဆီယံရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ တစ်သံတည်း ထွက်လာတဲ့ သံပြိုင်အသံပဲ။ ပထမနေ့မှာ အာဆီယံက မြန်မာရဲ့ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားပြုမှုအပြည့်အဝကို ပြန်လည်ပေးအပ်ဖို့ "အဆင့်ဆင့်၊ တိုးတက်မှုအပေါ် အခြေခံတဲ့" ချဉ်းကပ်မှုကို လိုက်မယ်လို့ ဆိုခဲ့တယ် — ဒါပေမဲ့ နေပြည်တော်က ငါးချက်ပါ သဘောတူညီချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ထင်ရှားတဲ့ တိုးတက်မှု ပြနိုင်မှသာ။ အဲဒီအထိ မြန်မာကို နိုင်ငံရေးအဆင့် ကိုယ်စားပြုမှုကနေ ဖယ်ထားဆဲ။ ပထမစမ်းသပ်ချက်က အကြမ်းဖက်မှု ရပ်တန့်ရေးပဲ။
ဒုတိယနေ့မှာ မြန်မာ့အရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်အသစ် မထွက်ခဲ့ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဂူတာရက်စ်ရဲ့ စကားက ပထမနေ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အလေးချိန် ထပ်ထည့်ပေးလိုက်တယ် — တံခါး ဖွင့်ထားတယ်ဆိုတာ အခွင့်အရေး ပေးလိုက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ စမ်းသပ်ချက် တစ်ခုပဲဆိုတာ။
ညစာ စားပွဲနဲ့ မနက်ဖြန်
တနင်္လာနေ့ ညဘက်မှာတော့ မားကို့စ်နဲ့ ဇနီး လု့စ် အာရာနီတာ-မားကို့စ်တို့က PICC မှာ ညစာ စားပွဲ ဧည့်ခံခဲ့တယ်။ မိုဒီ၊ တာကာအိချိ၊ ဩစတြေးလျ ဝန်ကြီးချုပ် အန်တိုနီ အယ်လ်ဘနီစီ၊ ပရာဘိုဝို၊ လီ ဂျေမြောင်၊ ဂူတာရက်စ်၊ နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး ခရစ္စတလီနာ ဂျော်ဂျီဗာ — ခေါင်းဆောင်တွေ စုဝေးကြတယ်။ အခမ်းအနား၊ အနီရောင်ကော်ဇော၊ အုပ်စုဓာတ်ပုံ။ ဒါပေမဲ့ ဒီညစာစားပွဲရဲ့ တကယ့် အဓိပ္ပာယ်က မနက်ဖြန်မှာ ရှိတယ်။
မလေးရှား ဝန်ကြီးချုပ် အန်ဝါ အီဗရာဟင်ကတော့ ဒီနေ့ အစည်းအဝေး လေးခု တက်ပြီးနောက် မလေးရှားကို ခဏ ပြန်သွားတယ် — ပြင်သစ် သမ္မတ အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန်ကို လက်ခံဖို့။ အင်္ဂါနေ့မှာတော့ မနီလာကို ပြန်လာပြီး အာဆီယံ-အမေရိကန် အထူးထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲမှာ ပါဝင်မယ်။
အင်္ဂါနေ့၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်က ထိပ်သီးအစည်းအဝေးရဲ့ အထွတ်အထိပ်နေ့ ဖြစ်မယ်။ ၂၃ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ-အိန္ဒိယ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ၊ ၂၁ ကြိမ်မြောက် အရှေ့အာရှ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ၊ အာဆီယံ-အမေရိကန် အထူးထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ — အမေရိကန် သမ္မတ ထရမ့် မနီလာကို ရောက်လာမယ်။ ၂၄ နာရီတောင် မပြည့်တဲ့ အချိန်တိုအတွင်း နေထိုင်ပြီး အစည်းအဝေး အပိတ်နားမှာ ပါဝင်မယ်။ ရုရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး လာဗရော့ဗ်လည်း အစီအစဉ်မှာ ပါဝင်တယ်။ အဲဒီနေ့မှာပဲ အာဆီယံ ဥက္ကဋ္ဌက ဖိလစ်ပိုင်ကနေ စင်ကာပူကို လွှဲပြောင်းပေးမယ်။
ပြီးတော့ ရှေ့မှာ နောက်တစ်ခု ရှိသေးတယ် — နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နဲ့ ၁၉ ရက်၊ ရှန်ကျန်းမှာ ကျင်းပမယ့် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ။ အဲဒီမှာ ထရမ့်၊ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ ပူတင်တို့ သုံးဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တစ်စားပွဲတည်း ထိုင်မယ်။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
ဒုတိယနေ့ရဲ့ ပုံရိပ်က နှစ်မျိုးစပ်နေတယ်။ တစ်ဖက်မှာ အာဆီယံက ကမ္ဘာ့ မိတ်ဖက်တွေနဲ့ အလုပ်လုပ်နေတယ် — ကုန်သွယ်ရေး စာချုပ်တွေ၊ စွမ်းအင် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး၊ ရာဇဝတ်မှု တိုက်ဖျက်ရေး။ ဖိလစ်ပိုင်ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌသက်တမ်းက ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေး မူဘောင်သဘောတူညီချက်၊ စာရွက်စာတမ်း ၁၀၀ လောက်၊ ပြီးတော့ တောင်တရုတ်ပင်လယ် ကျင့်ဝတ်ရဲ့ ၈၀% ကို ချန်ထားခဲ့တယ်။
နောက်တစ်ဖက်မှာတော့ အရေးအကြီးဆုံးကိစ္စတွေက အဖြေ မထွက်သေးဘူး။ ကျင့်ဝတ်က ၈၀% မှာ ရပ်နေတယ်။ မြန်မာ့အရေးက တံခါး ဖွင့်ထားတယ် ဆိုရုံပဲ — သော့က နေပြည်တော်ရဲ့ လက်ထဲမှာ ရှိနေသေးတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒုတိယနေ့က တစ်ခုကို ရှင်းရှင်း ပြလိုက်တယ် — အာဆီယံက တစ်ယောက်တည်း ရပ်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ဩစတြေးလျ၊ ကုလသမဂ္ဂ — အားလုံး မနီလာမှာ စုဝေးနေတယ်။ မနက်ဖြန် အမေရိကန်ပါ ရောက်လာမယ်။ အရှေ့တောင်အာရှရဲ့ အနာဂတ်ကို ဆွေးနွေးတဲ့ စားပွဲဝိုင်းမှာ ထိုင်ခုံ လွတ်နေတာ တစ်လုံးပဲ ရှိတယ် — မြန်မာရဲ့ ခေါင်းဆောင်အတွက် နေရာ။ အဲဒီခုံကို ဘယ်အချိန်မှာ ဖြည့်မလဲဆိုတာ မနက်ဖြန်ရဲ့ အစည်းအဝေးတွေနဲ့ နေပြည်တော်ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေက ဆုံးဖြတ်လိမ့်မယ်။
