မဲပေးသူတွေရဲ့ စီရင်ချက် — ကွန်ဂရက်နှစ်ရပ်လုံးကို ဒီမိုကရက်တွေ ပြန်သိမ်းတဲ့ ည
နိုဝင်ဘာ ၃ ရက် အင်္ဂါနေ့ ည။ တက္ကဆက်ပြည်နယ် အော်စတင်မြို့မှာ လူအုပ်ကြီးတစ်အုပ် အားပေးသံတွေ ထွက်ပေါ်လာတယ်။ စင်ပေါ်မှာ ဂျိမ်းစ် တလာရီကို — နှစ်နှစ်အတွင်း တက္ကဆက်မှာ ဒီမိုကရက်တွေ ဆီးနိတ်နေရာ နိုင်တာ ပထမဆုံးအကြိမ် မဟုတ်တော့ဘူး၊ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးနေရာပါ တစ်ညတည်း ပြောင်းသွားတဲ့ည။ အမေရိကန်တစ်ဝှမ်းလုံးမှာလည်း အလားတူ မြင်ကွင်းတွေ — အံ့အားသင့်မှု၊ မျက်ရည်တွေ၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ မမြင်ခဲ့ရတဲ့ အနိုင်ရရှိမှုတွေ။
ဒီညက သာမန်ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခု မဟုတ်ခဲ့ဘူး။ မဲပေးသူတွေက သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကို စီရင်ချက်ချခဲ့တဲ့ ညဖြစ်တယ်။
ရလဒ် — လွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံး ပြောင်းသွားပြီ
ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ မနက်အထိ ရေတွက်ထားတဲ့ ရလဒ်တွေအရ ဒီမိုကရက်တွေက အောက်လွှတ်တော်မှာ အနိုင်ရနေရာ ၂၂၂ နေရာ ရရှိထားပြီးဖြစ်တယ် — အများစုအတွက် လိုအပ်တဲ့ ၂၁၈ နေရာကို ကျော်လွန်နေပြီ။ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်ခင်က ရီပတ်ဘလီကန်တွေက ၂၁၈ နေရာနဲ့ အသာရနေခဲ့တာ။ အခု ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားပြီ။
ဆီးနိတ်မှာလည်း ဒီမိုကရက်တွေက ရီပတ်ဘလီကန်ထိုင်နေတဲ့ နေရာ ခုနစ်နေရာကို လှန်နိုင်ခဲ့တယ် — အိုင်အိုဝါ၊ ကန်ဆက်၊ မိန်း၊ မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား၊ အိုဟိုင်းအိုး၊ တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနား၊ တက္ကဆက်။ ခုနစ်နေရာလုံး တစ်ပြိုင်နက် လှန်နိုင်တာဟာ ဆယ်စုနှစ်တွေအတွင်း မမြင်ခဲ့ရတဲ့ လှိုင်းတစ်ခုပဲ။
ဒီမိုကရက်ဆီးနိတ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ စကားအတိုင်းဆိုရင် "ဆီးနိတ်မြေပုံကို မျိုးဆက်တစ်ခုစာ ပြန်ရေးဆွဲလိုက်တာ" တဲ့။ အမေရိကန်တွေက ပြောင်းလဲမှုကို မဲပေးခဲ့တယ်၊ အခု ဒီမိုကရက်တွေက အဲဒီပြောင်းလဲမှုကို အကောင်အထည်ဖော်ပြရမယ်တဲ့။
တက္ကဆက် — ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ တံတိုင်းကြီး ပြိုကျသွားတဲ့နေရာ
အကြီးမားဆုံး တုန်လှုပ်မှုက တက္ကဆက်မှာပဲ။ ဒီမိုကရက်တွေ ပြည်နယ်အဆင့် ရွေးကောက်ပွဲမှာ အနိုင်ရတာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်ကတည်းက မရှိခဲ့ဘူး။ အခု တစ်ညတည်းနဲ့ နှစ်နေရာလုံး ပြောင်းသွားတယ်။
ဆီးနိတ်ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဂျိမ်းစ် တလာရီကိုက ထရမ့်ထောက်ခံထားတဲ့ ပြည်နယ်ရှေ့နေချုပ် ကင် ပေါစတန်ကို အနိုင်ရခဲ့တယ် — အမေရိကန်သမိုင်းမှာ ကုန်ကျစရိတ် အများဆုံး ဆီးနိတ်ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့တဲ့ ပြိုင်ပွဲ။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရွေးကောက်ပွဲမှာတော့ ဂျီနာ ဟီနိုဂျိုဆာက သုံးသက်ဆက်အုပ်ချုပ်နေတဲ့ ရီပတ်ဘလီကန် ဂရက်ဂ် အက်ဘော့ကို အနိုင်ရခဲ့တယ်။ သူမဟာ တက္ကဆက်ရဲ့ ပထမဆုံး လက်တီနို အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာမယ်။
တက္ကဆက်နယ်စပ်က လက်တီနိုအများစုနေတဲ့ ကောင်တီတွေဟာ ၂၀၂၄ မှာ ထရမ့်ဘက်ကို ရွေ့ခဲ့ပေမဲ့ အခုတော့ ပြန်လှည့်လာတယ်။ ဈေးနှုန်းတွေ၊ စစ်ပွဲတွေ၊ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ ဖိအားတွေက မဲပေးသူတွေကို ပြန်ဆွဲခေါ်သွားတယ်။
ကန်ဆက်၊ မိန်း၊ တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနား — မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ထင်ခဲ့တဲ့ နေရာတွေ
ကန်ဆက်မှာ ဘုရားကျောင်းဆရာ အဒမ် ဟာမီလ်တန်က လက်ရှိဆီးနိတ် ရော်ဂျာ မာရှယ်ကို အနိုင်ရခဲ့တယ် — ၁၉၃၂ ခုနှစ်ကတည်းက ကန်ဆက်က ဒီမိုကရက်ဆီးနိတ်အမတ် မရွေးခဲ့ဘူး။ အမဲသားထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံကြီးရှိတဲ့ ဆီးဝပ်ဒ်ကောင်တီမှာ နှစ်နှစ်အတွင်း ပြောင်းလဲမှုက အံ့ဩစရာပဲ — ၂၀၂၄ မှာ ထရမ့်က ၃၉ မှတ်အသာနဲ့ နိုင်ခဲ့တဲ့နေရာမှာ အခုတော့ ဟာမီလ်တန်က ၁၃ မှတ်အသာနဲ့ ဦးဆောင်နေတယ်။
မိန်းမှာ ဒီမိုကရက် ထရွိုင်း ဂျက်ဆင်က ငါးသက်ဆက် ဆီးနိတ် ဆူဇန် ကောလင်းကို အနိုင်ရပြီး သူ့ရဲ့ နှစ် ၃၀ ကြာ ဆီးနိတ်သက်တမ်းကို အဆုံးသတ်လိုက်တယ်။ ထရမ့်နဲ့ ကွဲလွဲဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့ မဲပေးသူတွေရဲ့ ဒေါသကနေ လွတ်မသွားခဲ့ဘူး။
တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားမှာလည်း အလားတူပဲ။ ထရမ့်ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ပေးခဲ့တဲ့ ဒါးလိုင်း ဂရေဟမ်ကို ဒီမိုကရက် အန်နီ အန်ဒရူးက အနိုင်ရခဲ့တယ်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာ စထရွန် သာမွန်း ပါတီပြောင်းပြီးကတည်းက ရီပတ်ဘလီကန်လက်ထဲမှာ ရှိနေခဲ့တဲ့ နေရာ။ ထရမ့်က ၂၀၂၄ မှာ ၁၈ မှတ်နီးပါး အနိုင်ရခဲ့တဲ့ ပြည်နယ်မှာ ဒီမိုကရက်တွေ အနိုင်ရတာ။
အိုင်အိုဝါမှာလည်း ဂျို့ရှ် တူရက်က ထရမ့်ရဲ့ မျှော်လင့်ချက်ကြီးတဲ့ ကိုယ်စားလှယ် အက်ရှ်လေ ဟင်ဆန်ကို အနိုင်ရခဲ့တယ်။ အိုဟိုင်းအိုးမှာတော့ ရှာရွတ် ဘရောင်းက ဆီးနိတ်ကို ပြန်ရောက်လာတယ်။
မဲပေးသူတွေ ဘာကြောင့် ဒီလို မဲပေးခဲ့သလဲ
ထွက်ပေါက်စစ်တမ်းတွေအရ မဲပေးသူထက်ဝက်က ဒီရွေးကောက်ပွဲကို သမ္မတကို ပယ်ချဖို့ အခွင့်အရေးအဖြစ် မြင်ခဲ့တယ်။ လေးပုံသုံးပုံက နိုင်ငံရဲ့ ဦးတည်ရာကို "ဒေါသထွက်တယ်" ဒါမှမဟုတ် "စိတ်မကျေနပ်ဘူး" လို့ ပြောတယ်။ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းက သမ္မတကို ထိန်းကျောင်းပေးမယ့် ကွန်ဂရက်ကို လိုချင်တယ်လို့ ပြောတယ်။
အကြောင်းရင်းတွေက ရှင်းတယ် — အီရန်နဲ့ စစ်ပွဲကို လူထုက မကြိုက်ဘူး၊ နေထိုင်စရိတ် မြင့်တက်နေတာကို စိတ်ပျက်တယ်၊ အခွန်မူဝါဒတွေက ဈေးတွေကို ပိုတက်စေတယ်လို့ ယူဆတယ်။ ဒီမိုကရက်တွေက "တတ်နိုင်မှု" နဲ့ "အဂတိလိုက်စားမှု" ကို အဓိကထားပြီး စည်းရုံးခဲ့တယ်။ ရီပတ်ဘလီကန်တွေက ယဉ်ကျေးမှုစစ်ပွဲအကြောင်းတွေ ပြောခဲ့ပေမဲ့ မဲပေးသူတွေက အိတ်ထဲက ပိုက်ဆံကို ပိုစိတ်ဝင်စားခဲ့တယ်။
ရီပတ်ဘလီကန်တွေရဲ့ မဲဆန္ဒနယ်ပြန်လည်ရေးဆွဲရေး ကြိုးပမ်းမှုကလည်း အလုပ်မဖြစ်ခဲ့ဘူး။ အနိုင်အရှုံးအဆုံးအဖြတ်ပေးမယ့် အောက်လွှတ်တော်ပြိုင်ပွဲ အခု ၂၀ မှာ ဒီမိုကရက်တွေက အားလုံး အနိုင်ရခဲ့တယ်။
သမိုင်းသစ်တွေ — နှစ်ဖက်စလုံးမှာ
ဒီညမှာ သမိုင်းသစ်တွေလည်း ပါလာတယ်။ ဂျော်ဂျီယာမှာ ကီရှာ လန့်စ် ဘော့တမ်က အမေရိကန်ပြည်နယ်တစ်ခုရဲ့ ပထမဆုံး လူမည်းအမျိုးသမီး အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာတယ်။ ဖလော်ရီဒါမှာတော့ ဘိုင်ရွန် ဒေါ်နယ်က အမေရိကန်ရဲ့ ပထမဆုံး လူမည်း ရီပတ်ဘလီကန် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာတယ်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားမှာ ဇေးဗီးယား ဘီဆယ်ရာက ပြည်နယ်ရဲ့ ပထမဆုံး လက်တီနို အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာမယ်။
ပြောင်းလဲမှုက ပါတီတစ်ခုတည်းရဲ့ ဇာတ်လမ်း မဟုတ်ဘူး — အမေရိကန်နိုင်ငံရေးရဲ့ မျက်နှာစာကိုယ်တိုင်က ပြောင်းလဲနေတဲ့ ဇာတ်လမ်းပဲ။
ထရမ့်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှု — လက်ခံတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အရှုံးကို လက်မခံဘူး
ထရမ့်က ရလဒ်ကို လက်ခံခဲ့တယ် — ဒီမိုကရက်တွေကို ဂုဏ်ပြုခဲ့ပြီး လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးလို ကိစ္စတွေမှာ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်မယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ "ရူးသွပ်တဲ့" ဥပဒေတွေကိုတော့ ဗီတိုအာဏာနဲ့ ပယ်ချမယ်လို့လည်း သတိပေးခဲ့တယ်။
ရွေးကောက်ပွဲညမှာတော့ သူက လူမှုကွန်ရက်မှာ ဒီလိုရေးခဲ့တယ် — "ကျွန်တော် မဲစာရင်းမှာ မပါခဲ့ဘူး၊ ပါခဲ့ရင် မြေပြိုအနိုင်ရခဲ့မှာ" တဲ့။ ရွေးကောက်ပွဲ နောက်ဆုံးပတ်တွေမှာ သူက ထောက်ခံသူတွေကို "ကျွန်တော်မဲစာရင်းမှာ ပါတယ်လို့ ယူဆပြီး မဲပေးကြပါ" လို့ အကြိမ်ကြိမ် ပြောခဲ့တယ်။ မဲပေးသူတွေကတော့ အဲဒီတောင်းဆိုမှုကို ပြန်ဖြေခဲ့ပြီ — သမ္မတကိုယ်တိုင် မဲစာရင်းမှာ မပါလည်း၊ သူ့အပေါ် စီရင်ချက်ချလို့ရတယ်ဆိုတာ။
ထရမ့်ဟာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တတိယသက်တမ်း ဝင်ပြိုင်လို့ မရတော့ဘူး။ အခု ကွန်ဂရက်နှစ်ရပ်လုံးကို ဆုံးရှုံးလိုက်တာက သူ့ရဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေကို ပိုပြီး အင်အားချို့ယွင်းစေမယ်။ ၂၀၂၈ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအတွက် ပြိုင်ပွဲဟာလည်း အခုကတည်းက စတင်နေပြီ။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
ဇန်နဝါရီလမှာ ဒီမိုကရက်တွေ နေရာယူပြီးရင် ဝါရှင်တန်ဟာ တစ်နိုင်ငံလုံး အာဏာခွဲဝေတဲ့ အစိုးရတစ်ရပ် ဖြစ်လာမယ်။ နှစ်နှစ်ကြာ ရီပတ်ဘလီကန်လွှတ်တော်က သမ္မတကို ထိန်းကျောင်းဖို့ ရှားရှားပါးပါးသာ လုပ်ခဲ့ပြီးတဲ့နောက် အခု စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေ၊ သမ္မတရဲ့ ခန့်အပ်မှုတွေကို ပိတ်ဆို့မှုတွေ၊ ဥပဒေကြီးတွေအပေါ် အပေးအယူတောင်းဆိုမှုတွေ ရှိလာမယ်။ တရားရုံးချုပ်မှာ လစ်လပ်နေရာ ပေါ်လာရင်တောင် ဒီမိုကရက်ဆီးနိတ်က အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ပိုအရေးကြီးတာက အီရန်ကိစ္စပဲ။ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်ခင် ထရမ့်က တိုက်ခိုက်မှုအသစ် မလုပ်ဘူးလို့ ကတိပေးခဲ့တယ်။ ရွေးကောက်ပွဲပြီးသွားပြီ။ ဒိုဟာက စားပွဲဝိုင်းဆီ ပြန်သွားမလား၊ စစ်မြေပြင်ဆီ ပြန်သွားမလား — အခု ကွန်ဂရက်အသစ်က အဲဒီမေးခွန်းကို ဝင်ရောက်ဆုံးဖြတ်နိုင်တဲ့ အသံတစ်ခု ရှိလာပြီ။
မဲပေးသူတွေက တစ်ခုခုကို ရှင်းရှင်းပြောခဲ့တယ် — စစ်ပွဲကို ရပ်ပါ၊ ဈေးနှုန်းတွေကို ကျဆင်းပါစေ၊ သမ္မတကို တစ်ယောက်တည်း အာဏာအပြည့်နဲ့ မထားပါနဲ့။ အခု ဒီမိုကရက်တွေရဲ့ အလုပ်က အဲဒီတောင်းဆိုမှုကို အဖြေဖြစ်အောင် လုပ်ပြဖို့ပဲ။ အမေရိကန်နိုင်ငံရေးမှာ ကတိပေးဖို့က လွယ်တယ်၊ လက်တွေ့လုပ်ပြဖို့က ခက်တယ်။ ၂၀၂၈ မှာ မဲပေးသူတွေက ဒီညရဲ့ စီရင်ချက်ကို ထပ်ပြီး စစ်ဆေးဦးမယ်။
