ခြောက်လအကြာ ထပေါက်မယ့် ဗုံး — အမေရိကန်က နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ခုံရုံးကို ဒဏ်ခတ်လိုက်ပြီ
အောက်တိုဘာ ၉ ရက် သောကြာနေ့၊ ဝါရှင်တန်။ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုက ကြေညာချက်တစ်ခု ထုတ်ပြန်လိုက်တယ် — အတိုချုပ်ပြောရရင် နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ခုံရုံး (ICC) တစ်ခုလုံးကို အမေရိကန်ရဲ့ ဒဏ်ခတ်ခံအဖွဲ့အစည်းစာရင်းထဲ ထည့်သွင်းလိုက်ပြီတဲ့။
အဲဒီအချိန်မှာပဲ မိုင်ထောင်ချီ ဝေးတဲ့ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ဟိဂ်မြို့က ခုံရုံးအဆောက်အအုံကြီးက တိတ်ဆိတ်နေတယ်။ မှန်အကာကြီးတွေ၊ အပြာရောင်ဆိုင်းဘုတ်ပေါ်က ချိန်ခွင်တံဆိပ်။ အထဲမှာ တရားသူကြီးတွေ၊ အမှုလိုက်အရာရှိတွေ — စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေ၊ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို စစ်ဆေးနေတဲ့ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ရာဇဝတ်ခုံရုံး။
အပြင်ပန်းက ဘာမှ မပြောင်းလဲသလို။ ဒါပေမဲ့ ဝါရှင်တန်က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်စောင်က အဲဒီတိတ်ဆိတ်မှုကို ဖောက်ထွက်သွားပြီ။
ဒဏ်ခတ်မှု — လူပုဂ္ဂိုလ်ကနေ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးဆီ
အမေရိကန်က ICC ကို ဒဏ်ခတ်တာ ဒါ ပထမဆုံးအကြိမ် မဟုတ်ဘူး။ အရင်က ခုံရုံးရဲ့ တရားသူကြီးတွေ၊ အမှုလိုက်အရာရှိတွေကို တစ်ဦးချင်း ဒဏ်ခတ်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီတစ်ကြိမ်က အဆင့်တစ်ဆင့် တိုးသွားတယ် — အခု ဒဏ်ခတ်ခံရတာက လူပုဂ္ဂိုလ်တွေ မဟုတ်တော့ဘူး၊ ခုံရုံး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးပဲ။
အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဒဏ်ခတ်ခံစာရင်းထဲ ပါဝင်သွားပြီဆိုတော့ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေ၊ အမေရိကန်ကုမ္ပဏီတွေက ခုံရုံးနဲ့ ငွေကြေးအပေးအယူ ဘာမှ လုပ်ခွင့်မရှိတော့ဘူး။ အမေရိကန်မှာ ရှိတဲ့ ခုံရုံးရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေလည်း ပိတ်သိမ်းခံရမယ်။
တစ်ပြိုင်နက်တည်း ခုံရုံးရဲ့ အကြီးတန်းအရာရှိ လေးဦးကိုလည်း နာမည်တပ်ပြီး ဒဏ်ခတ်လိုက်တယ် — ကနေဒါ တရားသူကြီး ကင်ဘာလီ ပရို့စ်၊ ပြင်သစ် တရားသူကြီး နီကိုလာ ဂီလူ၊ ဖီဂျီ ဒုအမှုလိုက်အရာရှိ နာ့ဇ်ဟတ် ရှာမင် ခန်းနဲ့ ဆီနီဂေါ ဒုအမှုလိုက်အရာရှိ မမေ မန်းဒီယေး နီယန်။
ခြောက်လ — နောက်ဆုံးရက်တစ်ခု
ဒါပေမဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုက ချက်ချင်း အကျိုးသက်ရောက်မှာ မဟုတ်ဘူး။ ၂၀၂၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့မှ စတင်မယ် — ကြေညာတဲ့နေ့ကနေ ခြောက်လကြာပြီးမှ။
ခြောက်လ။ ဒါက မတော်တဆ ပေးထားတဲ့ အချိန်မဟုတ်ဘူး။ ဝါရှင်တန်က ခုံရုံးကို ရွေးချယ်ခိုင်းနေတယ် — ခြောက်လအတွင်း တောင်းဆိုချက်တွေကို လိုက်နာမလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒဏ်ခတ်မှုရဲ့ အကျိုးဆက်ကို ရင်ဆိုင်မလားဆိုတာ။ ဥရောပကော်မရှင်ကတော့ ဒီခြောက်လကို ဆွေးနွေးဖို့ နေရာရှိတယ်လို့ မြင်တယ်။
တောင်းဆိုချက် သုံးခု
အမေရိကန်ရဲ့ တောင်းဆိုချက်တွေက ရှင်းတယ် — သုံးခုရှိတယ်။
ပထမ — ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၁ ရက်က ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟုနဲ့ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ယိုအာဗ် ဂါလန့်တို့အပေါ် ဖမ်းဝရမ်းတွေကို ဖျက်သိမ်းဖို့။
ဒုတိယ — အာဖဂန်နစ္စတန်မှာ အမေရိကန်စစ်တပ်ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေနဲ့ လစ်သူယေးနီးယား၊ ပိုလန်၊ ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံတွေက လျှို့ဝှက်ထောင်တွေမှာ စီအိုင်အေရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို စုံစမ်းစစ်ဆေးနေမှုကို ပိတ်သိမ်းဖို့။
တတိယ — ရောမစာချုပ်ကို ပြင်ဆင်ပြီး စာချုပ်မှာ လက်မှတ်မထိုးထားတဲ့ နိုင်ငံတွေရဲ့ နိုင်ငံသားတွေကို တရားစွဲဆိုခွင့် တားမြစ်ဖို့။ အမေရိကန်၊ အစ္စရေး၊ ရုရှား၊ အီရန်၊ ကာတာ — ဒီနိုင်ငံတွေက စာချုပ်မှာ ပါဝင်လက်မှတ်မထိုးထားဘူး။
ဒီသုံးချက်လုံးက ခုံရုံးရဲ့ အခြေခံမူတွေကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်နေတယ်။ ခုံရုံးဘက်က အမြဲပြောနေတာက အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေရဲ့ နယ်မြေထဲမှာ ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို — ကျူးလွန်သူ ဘယ်နိုင်ငံကပဲဖြစ်ဖြစ် — စစ်ဆေးခွင့် ရှိတယ်ဆိုတာပဲ။
"အုတ်တစ်ချပ်ချင်း ဖြိုချမယ်"
ရူဘီယိုရဲ့ စကားလုံးတွေက ပြင်းထန်တယ်။ သူက ခုံရုံးကို စည်းကမ်းမဲ့ခုံရုံးလို့ ခေါ်တယ်၊ အမေရိကန်ရဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်မှုလို့ ဆိုတယ်။ အမေရိကန်နဲ့ ငွေကြေးအပေးအယူကို ပိတ်ပင်ပြီး ခုံရုံးရဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို ဖြတ်တောက်မယ်၊ လည်ပတ်နိုင်စွမ်းကို ချိုးဖျက်မယ်တဲ့။
ပြီးတော့ မဟာမိတ်တွေဘက်ကို လှည့်ပြီး ပြောတယ် — အမေရိကန်စစ်သားတွေရဲ့ ကာကွယ်မှုကို အားကိုးနေရတဲ့ မဟာမိတ်တွေ အများကြီးက ခုံရုံးရဲ့ အဖွဲ့ဝင်တွေဖြစ်နေတယ်၊ သူတို့ ခုံရုံးကို ထိန်းကျောင်းဖို့ မျှော်လင့်တယ်တဲ့။ မဟုတ်ရင်တော့ အမေရိကန်က ခုံရုံးကို အုတ်တစ်ချပ်ချင်း ဖြိုချမယ်တဲ့။
အဆုံးသတ်စကားက ဒါပဲ — ICC က သူ့ရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို အဆုံးသတ်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ငါတို့က ICC ကို အဆုံးသတ်မလား။
မဟာမိတ်တွေ — "ဝမ်းနည်းပြီး ပြင်းပြင်းထန်ထန် သဘောမတူဘူး"
တုံ့ပြန်မှုက မြန်တယ်။ ဗြိတိန်၊ ကနေဒါ၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ၊ ဂျပန် — ပြီးတော့ ဒိန်းမတ်နဲ့ နယ်သာလန် — ရှစ်နိုင်ငံက ပူးတွဲကြေညာချက် ထုတ်ပြန်တယ်။ ဒဏ်ခတ်မှုအပေါ် ဝမ်းနည်းပြီး ပြင်းပြင်းထန်ထန် သဘောမတူကြောင်း၊ ခုံရုံးကို ဆက်လက်ပြီး မယိမ်းမယိုင် ထောက်ခံသွားမယ်လို့ ဆိုတယ်။ ဒဏ်ခတ်မှုတွေက ခုံရုံးရဲ့ လုပ်ငန်းတွေအပေါ် သိသာတဲ့ သက်ရောက်မှု ရှိလိမ့်မယ်လို့လည်း သတိပေးတယ်။
နယ်သာလန်မှာတော့ ဥရောပသမဂ္ဂရဲ့ ပိတ်ဆို့မှုတားဆီးရေး ဥပဒေကို သုံးဖို့ ဆွေးနွေးနေတယ် — ဥရောပကုမ္ပဏီတွေကို အမေရိကန်ဒဏ်ခတ်မှုတွေကို လိုက်နာဖို့ တားမြစ်တဲ့ ဥပဒေ။ ဒါပေမဲ့ ဂျာမနီနဲ့ နယ်သာလန်ကိုယ်တိုင်က အခြေအနေ ပိုဆိုးသွားမှာစိုးလို့ တွန့်ဆုတ်နေတယ်။
ဥရောပကော်မရှင်ကတော့ ခုံရုံးကို သူ့လုပ်ငန်းတွေ ဆက်လုပ်နိုင်အောင် လိုအပ်တဲ့ အစီအမံတိုင်းကို လုပ်ဖို့ အသင့်ရှိတယ်လို့ ပြောတယ်။
ခုံရုံးဘက်က အသံ
ခုံရုံးကိုယ်တိုင်က ဒဏ်ခတ်မှုကို တရားမျှတမှုလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ဖို့ ကြိုးစားမှု၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုလို့ ခေါ်တယ်။
ခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ တိုမိုကို အကာနေက ပြောတယ် — ခုံရုံးက သူ့ရဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို လွတ်လပ်စွာ၊ ဘက်မလိုက်ဘဲ အပြည့်အဝ ထမ်းဆောင်သွားမယ်တဲ့။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၁၂၅ နိုင်ငံဝန်းကျင်ကို ထောက်ခံမှုပေးဖို့ တောင်းဆိုထားတယ်။
ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတားရက်စ်ကလည်း ဒဏ်ခတ်မှုကို ရှုတ်ချတယ် — နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်တရားမျှတမှုအပေါ် ပြင်းထန်တဲ့ ထိုးနှက်ချက်လို့ ဆိုတယ်။
စိတ်ဝင်စားစရာက ဒဏ်ခတ်မှုကြေညာတဲ့နေ့ဟာ နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ချီးမြှင့်တဲ့နေ့နဲ့ တိုက်ဆိုင်နေတယ် — ဆုရသူက ခုံရုံးရဲ့ တရားသူကြီးဟောင်း နာဗီ ပီလေး။ နေတန်ယာဟုကတော့ ဒဏ်ခတ်မှုကို ကြိုဆိုတယ်။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
ခြောက်လဆိုတာ ဗုံးတစ်လုံး မဟုတ်ဘူး — နာရီတစ်လုံးပဲ။ ဝါရှင်တန်က ချက်ချင်း ဖျက်ဆီးဖို့ မရည်ရွယ်ဘူး။ ရည်ရွယ်တာက ရွေးချယ်ခိုင်းဖို့ — ခုံရုံးက ကွေးညွှတ်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ချိုးဖျက်ခံရမလား။
ဒီမှာ အဓိက မေးခွန်းက ဒါပဲ — ငွေကြေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုချက်မှာ ထိုင်နေတဲ့ နိုင်ငံကြီးတစ်နိုင်ငံက အကြီးမားဆုံး ဝေဖန်သူဖြစ်နေတဲ့အခါ နိုင်ငံတကာခုံရုံးတစ်ရုံး ရှင်သန်နိုင်ပါ့မလား။ အမေရိကန်ဒေါ်လာနဲ့ အမေရိကန်ဘဏ်စနစ်မပါဘဲ ခုံရုံးတစ်ရုံး လည်ပတ်နိုင်ပါ့မလား။
မဟာမိတ်တွေအတွက်လည်း ရွေးချယ်ရ ခက်တယ်။ တစ်ဖက်မှာ ခုံရုံးကို ထောက်ခံတဲ့ ကတိ၊ တစ်ဖက်မှာ အမေရိကန်ရဲ့ လုံခြုံရေးထီး။ ခြောက်လအတွင်း ဒီနှစ်ဖက်ကြား ရပ်တည်ချက်ကို ရွေးရလိမ့်မယ်။
အခု ခုံရုံးမှာ စစ်ဆေးနေဆဲ အမှုတွေလည်း ရှိတယ် — နိုဝင်ဘာကုန်မှာ ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတဟောင်း ဒူတာတေးရဲ့ စစ်ဆေးမှု စတင်ဖို့ စီစဉ်ထားတယ်။ ဒဏ်ခတ်မှုက ထိန်းသိမ်းခံရသူတွေအတွက် ဝန်ဆောင်မှုတွေ၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ ဆော့ဖ်ဝဲ၊ အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးထားပေမဲ့ ခုံရုံးရဲ့ နေ့စဉ်လည်ပတ်မှုက ဘဏ်အကောင့်တွေ၊ ငွေလွှဲမှုတွေ၊ စာချုပ်တွေအပေါ် မှီခိုနေရတယ်။
ဧပြီ ၉ ရက်၊ ၂၀၂၇။ ရက်စွဲတစ်ခု စက္ကူပေါ်မှာ ရေးထားတယ်။ အဲဒီနေ့မတိုင်ခင် ခြောက်လအတွင်း ဘာဖြစ်မလဲဆိုတာ — ခုံရုံးက တောင်းဆိုချက်တွေကို လက်ခံမလား၊ မဟာမိတ်တွေက ဘက်ပြောင်းမလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဝါရှင်တန်ကိုယ်တိုင်က နောက်ဆုတ်မလား — ဒါက လာမယ့်လတွေမှာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးရဲ့ အရေးအကြီးဆုံး ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်လာလိမ့်မယ်။
နိုင်ငံတကာ တရားဥပဒေဆိုတာ စက္ကူပေါ်က စာသားတွေထက် ပိုတယ် — ဒါပေမဲ့ စက္ကူပေါ်က စာသားတွေကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ငွေကြေးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ လိုတယ်။ အခု အဲဒီနှစ်ခုလုံးကို ခြိမ်းခြောက်ခံနေရပြီ။
