ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် — ကုလသမဂ္ဂက ပေးတဲ့ကတိ၊ နေပြည်တော်က ကိုင်ထားတဲ့ဒိုင်း
၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၃ ရက်။ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံမှာ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကြေညာချက် (UNDRIP) ကို မဲခွဲတဲ့အခါ မြန်မာနိုင်ငံက ထောက်ခံမဲပေးခဲ့တယ် — ထောက်ခံတဲ့ ၁၄၃ နိုင်ငံထဲက တစ်နိုင်ငံပေါ့။ အဲဒီကြေညာချက်ရဲ့ အပိုဒ် ၃ က ပြောတယ်။ ဌာနေလူမျိုးတွေမှာ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ရှိတယ်၊ ကိုယ့်နိုင်ငံရေးအခြေအနေကို ကိုယ်တိုင်လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်ခွင့်၊ ကိုယ့်စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ကိုယ်တိုင်လွတ်လပ်စွာ လျှောက်လှမ်းခွင့်ရှိတယ်တဲ့။
ဒါပေမဲ့ ဆယ်နှစ်ကြာပြီးနောက် ၂၀၁၇ မှာ မြန်မာက စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာသဘောတူစာချုပ်ကို အတည်ပြုတဲ့အခါ သီးသန့်ကြေညာချက်တစ်ခု ထည့်ခဲ့တယ် — "ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်" ဆိုတာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ လူဦးရေအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုကို သက်ရောက်မှုမရှိစေရဘူး၊ လွတ်လပ်တဲ့နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှု ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံရေးစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိခိုက်စေမယ့် ဘယ်လုပ်ရပ်ကိုမှ ခွင့်ပြုတယ်လို့ အဓိပ္ပာယ်ကောက်လို့မရဘူးတဲ့။
စကားလုံးတွေကို ဂရုစိုက်ကြည့်ပါ။ ဒါဟာ UNDRIP ရဲ့ အပိုဒ် ၄၆(၁) ကို စကားလုံးနီးပါး ကူးထားတာပဲ — ကြေညာချက်ထဲက ဘာကိုမှ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတွေရဲ့ နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှု ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံရေးစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ခွဲခြမ်းဖျက်ဆီးစေမယ့်လုပ်ရပ်ကို ခွင့်ပြုတာ၊ အားပေးတာအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်လို့မရဘူးဆိုတဲ့ အပိုဒ်။
ဒါကြောင့် ဒီဆောင်းပါးရဲ့မေးခွန်းက ဒါပဲ။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဆိုတဲ့ စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကို တစ်ဖက်က ကတိအဖြစ်သုံးပြီး တစ်ဖက်က ဒိုင်းအဖြစ်သုံးနေတဲ့အခါ၊ ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ ရခိုင်၊ မွန်၊ ရှမ်း — တိုင်းရင်းသား ၇ မျိုးရဲ့ အခွင့်အရေးအခြေအနေက ဒီနေ့ဘယ်မှာ ရပ်နေသလဲ။
ကုလသမဂ္ဂက ဘာတွေ ကတိပေးထားသလဲ
ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်ကိုယ်တိုင်က "လူမျိုးများရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်" ကို အဖွဲ့ကြီးရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုအဖြစ် ထည့်ထားတယ်။ နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးစာချုပ်ကြီး (ICCPR) ရဲ့ အပိုဒ် ၂၇ က တိုင်းရင်းသား၊ ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကားလူနည်းစုဝင်တွေကို ကိုယ့်ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုယ့်ဘာသာ၊ ကိုယ့်ဘာသာစကား သုံးစွဲခွင့်ကို အာမခံတယ်။ ၁၉၉၂ လူနည်းစုအခွင့်အရေးကြေညာချက်က မိခင်ဘာသာစကားသင်ယူခွင့်၊ နိုင်ငံရေးမှာထိရောက်စွာပါဝင်ခွင့်အထိ အသေးစိတ်ထည့်ထားတယ်။
ဒါပေမဲ့ တိကျဖို့လိုတယ်။ မြန်မာဟာ ICCPR ကို လက်မှတ်တောင် မထိုးထားဘူး — ဒါကြောင့် အပိုဒ် ၂၇ က မြန်မာကို စာချုပ်ဥပဒေအရ တိုက်ရိုက်ချည်နှောင်မထားဘူး။ ၁၉၉၂ ကြေညာချက်နဲ့ UNDRIP ကလည်း ချည်နှောင်အားရှိတဲ့ စာချုပ်မဟုတ်ဘဲ ကြေညာချက်တွေပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီစံနှုန်းတွေဟာ နိုင်ငံတကာဓလေ့ထုံးစံရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အလေးချိန်ရှိတယ်။ ပြီးတော့ အရေးအကြီးဆုံးအချက် — မြန်မာကိုယ်တိုင် UNDRIP ကို ထောက်ခံမဲပေးခဲ့တာကိုက နိုင်ငံရေးအရ ငြင်းဖို့ခက်တဲ့ အချက်ပဲ။ ကိုယ်ထောက်ခံခဲ့တဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို ကိုယ့်ပြည်သူတွေတောင်းဆိုတဲ့အခါ အပိုဒ် ၄၆(၁) ကို ဒိုင်းအဖြစ် ထုတ်ကိုင်လာတယ် — ဒါဟာ ဒီနေ့မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားနိုင်ငံရေးရဲ့ အနှစ်သာရပဲ။
ခုနစ်မျိုး၊ ခုနစ်မျက်နှာ
ကချင်။ အောက်တိုဘာ ၁၁–၁၂ ရက်က ဗန်းမော်မှာ မြန်မာ့တပ်မတော်စစ်ကြောင်းတစ်ခု ဆုတ်ခွာရင်း ရွှေပြည်သာရပ်ကွက်က ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းအဆောက်အအုံနဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့နေအိမ်တွေကို မီးရှို့သွားတယ်။ မိုးညှင်းမြို့နယ် နန့်မွန်းမှာတော့ ဌာနေပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့တစ်ခုက နှစ်ခြင်းဘုရားကျောင်းနဲ့ ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းဝင်းကို စစ်စခန်းအဖြစ် သိမ်းပိုက်ထားတယ် — နှစ်ခြင်းဘုရားကျောင်းဆောင်ထဲမှာ စစ်သင်တန်းဆင်းပွဲတောင် ကျင်းပခဲ့တယ်လို့ ဒေသခံသတင်းတွေမှာ ပါတယ်။ ကချင်ပြည်နယ်ဟာ လူဦးရေအများစု ခရစ်ယာန်ဖြစ်တဲ့ ပြည်နယ် — ဘုရားကျောင်းကို ပစ်မှတ်ထားတာ၊ သိမ်းပိုက်တာဟာ ဘာသာရေးအထောက်အထားကိုယ်တိုင်ကို ထိုးနှက်တာပဲ။ စက်တင်ဘာတစ်လတည်းမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၆၅၀ ဝန်းကျင်ရှိခဲ့ပြီး ၄၈ ရာခိုင်နှုန်းက ကချင်ပြည်နယ်မှာ ကျခဲ့တယ်။
ကယား (ကရင်နီ)။ အောက်တိုဘာ ၇–၈ ရက်က မိုးဗြဲမြို့နယ်အနောက်ခြမ်းကို လေကြောင်း၊ ဒရုန်းနဲ့ လက်နက်ကြီးတွေနဲ့ တိုက်ခိုက်လို့ စစ်ဘေးရှောင် ၂ ဦးသေပြီး လူ ၅၀၀ ကျော် စပါးခင်းတွေကို စွန့်ပြီးထွက်ပြေးခဲ့ရတယ်။ ကရင်နီပြည်နယ်လူဦးရေရဲ့ လေးပုံသုံးပုံနီးပါး စစ်ဘေးရှောင်ဖြစ်နေပြီ။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း ကရင်နီကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရဲ့ စစ်ကာလအုပ်ချုပ်ရေးကို ဖက်ဒရယ်အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်ခုအဖြစ် လေ့လာနေကြတယ် — ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို တရားရုံးမှာ ငြင်းခုံနေတာမဟုတ်ဘဲ မြေပြင်မှာ ကျင့်သုံးပြနေတာ။
ကရင်။ အောက်တိုဘာ ၁၂–၁၄ ရက်မှာ မုဒုံကနေ ကျိုက်ထိုဘက်ဦးတည်တဲ့ စစ်ကြောင်းတိုးဝင်မှုနဲ့ တိုက်ပွဲတွေဖြစ်တယ် — အရပ်သားလူငယ်တစ်ဦး ပစ်သတ်ခံရပြီး ရွာသား ၁၀ ဦးဝန်းကျင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတယ်။ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာကနေ ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာအထိ KNU ထိန်းချုပ်နယ်မြေက ကျောင်း ၃၄ ကျောင်း စစ်တိုက်ခိုက်မှုနဲ့ ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရပြီး ကျောင်းသား၊ ဆရာ ၃၃ ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်။ ကျောင်းကို ဖျက်ဆီးတာဟာ အနာဂတ်မျိုးဆက်ရဲ့ ဘာသာစကားနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို ဖျက်ဆီးတာပဲ။
ချင်း။ ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး/ချင်းလန်းကောင်စီဘက်နဲ့ ချင်းညီနောင်မဟာမိတ်ဘက် ကွဲနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှာ တောင်ပိုင်းကာကွယ်ရေးတပ်လေးဖွဲ့ ပေါင်းစည်းပြီး ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့တယ် — စည်းလုံးတဲ့ချင်းတပ်တော်တစ်ခုဆီသို့ ပထမခြေလှမ်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့တယ်။ ကိုယ့်အနာဂတ်ကို ကိုယ်တိုင်ပုံဖော်ခွင့် — ဒါဟာ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ရဲ့ အသက်သွေးကြောပဲ။
ရခိုင်။ ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ရခိုင်ပြည်နယ် ၁၇ မြို့နယ်မှာ ၁၄–၁၅ မြို့နယ်ကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး ရက္ခိုင်ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့က အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးဌာနတွေနဲ့ အုပ်ချုပ်နေတယ်။ သိမ်းပိုက်ထားတဲ့မြို့တွေကို ရခိုင်အထောက်အထားပြတဲ့အမည်တွေပြောင်းဖို့ ပြင်နေတယ်၊ Grade-12 အထိ ရခိုင်ဘာသာစကားသင်ရိုးကို ရေးဆွဲနေတယ်။ စစ်ကောင်စီက စက်တင်ဘာ ၄ ရက်မှာ "စစ်ဆင်ရေး ၄၉၂၆" နဲ့ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပေမဲ့ နယ်မြေအသာပြန်ရတယ်လို့ မတွေ့ရဘူး။
မွန်။ မွန်အမျိုးသားပါတီ (NMSP) နဲ့ စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးမွန်အဖွဲ့ (NMSP-AD) ကွဲနေတယ် — ဆွေးနွေးရေးလမ်းကြောင်းနဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးလမ်းကြောင်း။ မွန်နိုင်ငံရေးသမားတွေရဲ့ အမျိုးသားရေးမျှော်မှန်းချက်က တူပေမဲ့ နည်းလမ်းကွဲပြားနေတယ် — ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဆိုတဲ့ စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကို ဘယ်လိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်မလဲဆိုတာ ဒီမှာပါ ကွဲနေတယ်။
ရှမ်း။ ရှမ်းပြည်နယ်မှာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အချင်းချင်း တိုက်ပွဲတွေပါ ဖြစ်နေတယ် — ၂၀၂၆ မတ်လမှာ ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့က ကွတ်ခိုင်ကို တအာင်းတပ်ဖွဲ့ဆီက သိမ်းယူခဲ့တယ်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်တောင်းဆိုသူတွေအချင်းချင်းကြားမှာတောင် နယ်မြေနဲ့ အကျိုးစီးပွားအငြင်းပွားမှုက သွေးထွက်နေတယ် — ဒါဟာ အခွင့်အရေးစကားလုံးတွေရဲ့ အနောက်မှာ ရှိတဲ့ ခါးသီးတဲ့အမှန်တရားပဲ။
ဒုတိယစစ်မျက်နှာ — ဘာသာစကားနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု
စစ်ကောင်စီက ၂၀၂၂ အောက်တိုဘာမှာ ပညာရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပြီး မြန်မာဘာသာကိုသာ သင်ကြားရေးဘာသာစကားအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တယ် — တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားသင်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်တဲ့သဘောပဲ။ ဒါကို သုတေသီတွေက ပညာရေးကို "ဗမာ့မှုပြုခြင်း" အသစ်လို့ ခေါ်တယ်။ UNDRIP အပိုဒ် ၁၁ က ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံတွေကို ကျင့်သုံးပြီး ပြန်လည်အသက်သွင်းခွင့်ကို အာမခံတယ် — ဒါပေမဲ့ ကျောင်းတွေဖျက်ဆီးခံရတယ်၊ ဘုရားကျောင်းတွေ မီးရှို့ခံရတယ်၊ သိမ်းပိုက်ခံရတယ်။
စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက ရခိုင်ဘက်က ပြန်လည်တုံ့ပြန်မှုပဲ — ရက္ခိုင့်တပ်တော်ရဲ့ ပညာရေးဌာနက မြန်မာဘာသာအစား ရခိုင်ဘာသာစကားသင်ရိုးကို ရေးဆွဲနေတယ်။ နေပြည်တော်ရဲ့ တစ်မျိုးသားလုံးတစ်ဘာသာတည်းမူဝါဒကို ဆန့်ကျင်တဲ့အခါ ကိုင်စွဲတဲ့ မိခင်ဘာသာစကားအခွင့်အရေးဆိုတဲ့ လက်နက်ကိုပဲ၊ ကိုယ့်နယ်မြေမှာ ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးနေတယ် — အခွင့်အရေးစကားလုံးတွေဟာ ဘယ်သူ့လက်ထဲရောက်ရောက် အတူတူပဲ အလုပ်လုပ်တယ်။
ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို ဘယ်သူအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်မလဲ
ဒီနေ့မြန်မာမှာ "ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် သုံးမျိုး ပြိုင်နေတယ်။
ပထမတစ်မျိုးက အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရနဲ့ တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့တွေ (KIO၊ CNF၊ KNU၊ ကရင်နီကြားဖြတ်ကောင်စီတို့) ၂၀၂၆ မတ်လမှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေးဦးဆောင်ကောင်စီရဲ့ ဘောင်အတွင်းက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် — အောက်ခြေကနေအထက်သို့၊ ပြည်နယ်နဲ့ပြည်သူတွေကို အချုပ်အခြာအာဏာရဲ့ မူလပိုင်ရှင်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်တာ။
ဒုတိယတစ်မျိုးက စစ်ကောင်စီရဲ့ဗားရှင်း — တစ်နိုင်ငံလုံးပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် (NCA) ကို အခြေခံပြီး "ဒီမိုကရေစီ၊ အမျိုးသားတန်းတူရေးနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်" ကို နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲတွေကနေ ဖော်ဆောင်မယ်လို့ ပြောတယ် — ဒါပေမဲ့ "ပြည်ထောင်စုမပြိုကွဲရေး" အပါအဝင် အဓိကတိုင်းရင်းသားအရေးသုံးရပ်ကို ကိုင်စွဲထားတယ်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှုရဲ့ သံသေတ္တာထဲမှာ ထည့်ပိတ်ထားတဲ့ဗားရှင်းပေါ့။
တတိယတစ်မျိုးက မြေပြင်က အမှန်တရား — ရခိုင်ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့၊ ကရင်နီကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၊ ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော်၊ KNU ရဲ့ ကျောင်းစနစ် — UNDRIP အပိုဒ် ၄ က ပြောတဲ့ ပြည်တွင်းရေးရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို တရားရုံးမှာ မငြင်းခုံနေဘဲ မြေပြင်မှာ အချက်အလက်အဖြစ် ကျင့်သုံးပြနေတာ။
ပြီးတော့ စတုတ္ထအသံတစ်ခုလည်း ရှိတယ် — ဖက်ဒရယ်ကိုယ်တိုင် မယုံကြည်တော့ဘဲ လွတ်လပ်ရေးကိုသာ တောင်းဆိုတဲ့အသံ။ ဒါဟာ UNDRIP အပိုဒ် ၄၆(၁) က တားထားတဲ့မျဉ်းကို တိုက်ရိုက်စိန်ခေါ်တာပဲ။
နိဂုံး — မျဉ်းကို ဘယ်သူဆွဲမလဲ
ကုလသမဂ္ဂက ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို ကတိပေးတယ်၊ ပြီးတော့ အဲဒီကတိကို အပိုဒ် ၄၆(၁) နဲ့ ဘောင်ခတ်တယ်။ မြန်မာက ကြေညာချက်ကို ထောက်ခံမဲပေးတယ်၊ ပြီးတော့ အဲဒီဘောင်ကိုပဲ ကိုယ့်စာချုပ်ကြေညာချက်ထဲ ကူးထည့်တယ်။ စစ်ကောင်စီက အဲဒီဘောင်ကို "အဓိကတိုင်းရင်းသားအရေး သုံးရပ်" အဖြစ် ပြည်တွင်းမှာ ပြန်ဆိုတယ်။
ဒါပေမဲ့ ကချင်က ဘုရားကျောင်းမီးရှို့ခံရတယ်၊ ကရင်က ကျောင်းတွေဖျက်ဆီးခံရတယ်၊ ကယားက စပါးခင်းတွေစွန့်ပြေးရတယ်၊ ရခိုင်က ကိုယ့်သင်ရိုးကိုယ်ရေးနေတယ် — ဒီအချက်အလက်တွေအားလုံးက မေးခွန်းတစ်ခုတည်းကို ပြန်မေးနေတယ်။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဘယ်မှာ ဆုံးပြီး ခွဲထွက်ခြင်းဘယ်မှာ စသလဲ — ဒီမျဉ်းကို ဘယ်သူက ဆွဲရမလဲ။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနဲ့လား၊ တရားရုံးနဲ့လား၊ ဒါမှမဟုတ် ပြည်သူတွေကိုယ်တိုင်နဲ့လား။
ကုလသမဂ္ဂစာတမ်းတွေက အဖြေမပေးဘူး — မေးခွန်းပဲ ပေးတယ်။ အဖြေကိုတော့ မြန်မာ့မြေပြင်က ရေးနေတယ်။
