JI WA NI A SAI GA HPE MANU SHADAN RA
Chyaloi n hkoi na Ji Wa ni gaw, tinang a lamu ga, lanu, lahpa mi hpe mung, n grit n yawm mat hkra, ta tut sai asak htemakawp maga lai wa masai. Dai gaw anhte shu shi, shu sha, prat ding sa na matu kasi kamang tawn da ya ai rai sai. Dai hkringhtawng hpe annau ni tat kau n mai. Sai asak hte matut jung da ra na ga ai. Dai lamu ga jarit masat ni hpe sakse sakgan hte yep yep sawk sagawn mazing da ra na ga ai.
Uma Shagawng
แแ်แแ်แแ် »
- AD. 800-900 ten hkying hta Jinghpaw Kachin ni (Katha) ga du hkra Majan gasat let, lamu ga madu da lu saga ai.
- 1228 ning hta (Myen Tadaw Min) Jinghpaw Kachin Mungdan dingdung daw de lung gasat wa ai shaloi Kachin ni (Dagaung Mare) hpe gasat yu sai.
- Mongol Tartar ni myen mung hpe gasat wa ai shaloi Kachin ni magam shada garum hkat ai hku nna, myen ni hpang de lawm nna, gasat garum lai wa saga ai. Tartar hpyen ni Kachin hpe n dang lu nna, bai n htang mat wa masai.
- 1759 ning hta English ni (Myen Tibaw) hkaw hkam hpe shayu kau nna, lahta daw de gasat lung wa ai shaloi English ni hte Kachin ni (Katha) gingwang Meza bum (Bung Chaung) hka kaw na majan gasat hpang sai.
- 1779 ning India Assam Ahom hkaw hkam gaw, Kachin ni hpe Du Magam htung lailen hku n hkap kanawn ai majaw Assam Ahom hkaw hkam hkaw hpe Kachin ni gasat hpya kau ya sai.
- 1798 ning hta English hpyen ni hte Kachin hpyen la 6000 gaw, Bramapuktra hka kau kaw aja awa gasat lai wa saga ai.
- 1826.2.24 ning hta Myen hte English ni (Yandabo) myit hkrum lakmat htu nna majan jahkring sim sa lam la sai.
- 1826.5.5 ning hta Assam Kachin (Singhpaw) ni hte English ni majan shazim agreement lakmat htu sai.
- 1928 ning du hkra Kachin ni gaw tinang a Mungdan hpe makawp maga gasat ding yang re majaw English hte Kachin majan gaw, shaning 107 ning na mat wa ai re. Myu sha ni a kri dung ninghkap majan gaw n dai nan rai sai.
- 1889 ning hta Kachin Mungdan dingda daw (Mungmyit Ga) de English ni gasat ka-up shang wa aimajaw Kachin ni aja awa hkap gasat ai kaw Jinghpaw hpyen la (20) hkrat sum mat ai. English hpyen maga de grau hkrat sum ai lam chye lu ai.
- Kachin ni shi mashi Mungdan langai mi hku nna nga nga ai lam hpe (Dr.Than Thun) hku nna Amoung the Kachin's Myanmar administration was normal, Kachins were to the British from the beginning. It seems that Kachins did not care much about the callapse at the Myanmar power) ngu nna ka tawn ai.
- Kolin, Wintu ginwang ni hta ahkaw ahkang kaba ai Kachin ni hte she English ni myit hkrum lam la, manghkang ni hpe rau jawm hparan lai wa saga ai re. Kachin ni arawng power kade lu ai gaw, dai prat na (Kahtha) ginwang mung masha ni yawng chye ai. Yawng hkrit hkungga lai wa masai.
- 1898 ning hta English ni Jinghpaw Kachin, mungdan hpe uphkang sa wa ai shaloi District (4) garan tawn nna uphkang sa wa ai re.
Dai ni gaw:-
(1) Myitkyina District.
(2) Bhamo District.
(3) Putao District.
(4) Katha District.
N dai district ni kaw na jum uphkang ai ginwang ni gaw:-
(1) Myitkyina District kaw na yu uphkang ai ginwang
1. Myitkyina ginwang.
2. Waimaw ginwang.
3. N jang Yang ginwang.
4. Mohgaung ginwang.
5. Mohnyein ginwang.
6. Kamaing ginwang.
7. Danai ginwang.
8. Chahpwi ginwang.
9. Sawlaw ginwang ni re.
(2) Bhamo District kaw na yu ai ginwang ni.
1. Manmaw ginwang.
2. Shwibo ginwang.
3. Momauk ginwang.
4. Man Je ginwang ni rai nga ai.
(3) Putao District kaw na yu ai ginwang ni.
1. Putao ginwang.
2. Sumpra Bum ginwang.
3. Machyang Baw ginwang.
4. Hkaw Bu De ginwang.
5. Nawk Mung ginwang ni rai nga ai.
(4) Katha District kaw na yu ai ginwang ni,
1. Katha ginwang.
2. Lawu Indogyi ginwang.
3. Hti Jai ginwang.
4. Bamauk ginwang.
5. Kolin ginwang.
6. Wintu ginwang.
7. Pinlay Bo ginwang ni rai nga ai. - 1947 ning du hkra n dai hku uphkang nga ai hte grin nga ai ginra ni nan re.
- 1947 ning na Gawda ai tara Upadi Constitution law hpe 1962-63 lapran hpyen jau bu Ne Win wa run jahten kau sai.
- Hpyen jau bu Ne Win gaw, Mungdaw (7), Taing (7) hpaw ninghtan wa ai shaloi Katha District hpe (Sagaing Tai) de bang kau sai re.
- Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni prat kade du yang du, Ji Wa ni a sai lamu ga re ai hpe malap n mai. Bai lu la ra ai lamu ga nan re.
Hpu nau wa e, hpawt hpra madu uphkang mungdan (Federal State) mi nga nga, Tinang a mungdan tinang bai gap di la ai mi rai rai, tinang a mungdan jarit gaw (Rengla, masat la) ra na chyalu rai nga ai. N shut n shai manaw, sawk sagawn da ra na ga ai. - Sam Mung na Kachins Sub State hpe mung, (Myi tum) zawn nan makawp maga ra na ga ai.
- Hpu nau Sam amyu (Tsobawa) ni gaw, Jinghpaw Kachin ni Ja Pan hpyen kaw na, Shanhte hpe hpya shatsang ai (Miwa Damya Changtau) ni a lata kaw na, anhte Wunpawng myu sha ni tut nawng e hkye la, makawp maga la nga ai majaw mung, Anhte amyu sha ni nan Mung Du (49) up sha nga chyalu lamu ga hpe shagrin masat ya ai hku nna, (Tsobawa) ni myit hkrum let, (Kachin Sub State) ngu tara shang masat da ya ai rai sai.
- Dai hpe myen hpyen jau bu Ne Win wa gaw, Sam Mung Kachin sub state kaw na Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe gawt shapraw kau mayu ai majaw hpu nau sam ni hpe mung gang bang nna, Kachin Sub State hpe 1963 ning kaw na dawm kau ya sai re.
- Kachin sub state na Shanglawt hpyen dap Dap Ba (4) hpe dawm kau na matu hte Kanu mungdan de wa mat na matu law law lang shadut tsun wa ai lam nga ai. Dai gaw tsep kawp n mai byin ai sha re. Sai ga re Mungkan htum ai shani du hkra grin nga ra na re.
- Kamaing ginwang hpe anhte lamu ga madu ni hte tsep kawp n jahkrum ai sha, Hpakant ginwang ngu hpai htawt kau ai hpe myit pyaw myit dik na lam n nga sawng sawng re. Hpakant ginwang nawng Lung Seng maw nga manga yawng hpe (Sagaing taing) de aloi sha gale shakap kau lu na matu masing kaba hte galaw da ai re majaw, Mungdan Shanglawt Asuya kaw na hpyen n-gun hte Hpakant kaw masha nnga hkra, Rung ni yawng run byak mat hkra pat gasat ayai kau ra na re ngu hpaji jaw mayu ai.
Uma Shagawng
