FEDERAL DEMOCRACY HPE NYET AI MYEN ASUYA
Democracy gaw masha hpe gyin shalat dat ai nre, masha she democracy hpe gyin shalat dat ai re majaw federal democracy rai rai, shanglawt mi tim teng sha shabyin kau dat mayu yang ten shana nra aloi sha mai nga ai.
Myen hpyen asuya gaw federal democracy hpe nchye nna nrai nga ai. Federal democracy gaw mung hpawm ginjaw asuya hte mungdaw asuya ni lapran mungdan a daru magam ahkang aya ni hte, ginjaw hte mungdaw ni lapran san rai garan ginhka galaw na matu pawng hpawm ai mungdan/asuya (Federal is divided power between one central government and several regional governments) re hpe chya ai majaw, baw sang amyu masha ni hte mungdan a daru magam ahkang aya ni hpe gam garan ya na nkam ai majaw nyet taw nga ai lam sha re.
Federal democracy lang taw nga ai sin-na mungdan ni hta; munghpawm a ginjaw asuya (federal government/central government) hte mungdaw a asuya 2 ya a matu ahkyak kaba ngu na munghpawm makawp maga lam, maigan kyit hkai lam, htawwa htawsa lam, gumhpraw lam, munghpawm uphkang tara gram lajang ai lam zawn re hta sha pawng hpawm galaw nna ngam ai hpaji lam, hkamja lam, sut masa lam, nhprang arung arai lam, htaw wa htaw sa lam, matut mahkai lam, bawngring lam, htunghking lam, makam masham lam, gaw gap lam zawn ni hpe galaw na matu mungdaw asuya hpe sha tsep kawp ap jaw kau ya nga ma ai. Mungdaw hta ra wa ai gumhpraw ni hpe mung ginjaw asuya kawn nna sha shaw jaw nga ma ai.
Htingbu Gala (India) mung a democracy hpe mung yu ga, Amyu ga nbung hkat, laili laika nbung, htunghking nbung re mungdaw (26) hte jawm hpawm de nga ai semi-democracy mungdan rai nga ai. Dai hta sinpraw dingdung daw de na mungdaw (7) gaw Gala amyu masha ni hte mana maka shai hkat ai Naga, Manipur, Mizo, Hka Shi, Adi etc., ni gaw bum nga amyu bawsang masha ni a mungdaw re. Dai mungdaw de Gala amyu masha ni pru/shang hpa-ga galaw na nga yang mungdaw asuya a lekmat la nna sha mai ai. Hpaji lam hta mung shanhte a amyu ga laika ni hte dakkasu madang du hkra sharin la lu ai, hkam ja lam hta gumhpaw njaw ra ai, tinang amyu htunghking hpe wang lu wanglang galaw mai ai, wang lu wang lang re makam masham lam hpe galaw lu ma ai, mung daw asuya ni hta ra kadawn wa ai gumhpraw hpe munghpawm ginjaw kaw nna shaw jaw ai.
Federal democracy hpe nchye ai teng yang mung shabyin na matu aloi sha re. Asuya wun ji ni, paliman dat kasa ni hpe federal democracy mungdan ni kaw nna hpaji ninghkring saw shaga la nna sharin la, federal democracy mungdan ni de sa du sharin la rai mai nga ai. Federal constitution n chye ka jang mung, USA, Canada, UK, India, Australia, Germany, Switzerland zawn re mungdan ni a constitution ni hpe yu la nna ka lang mai nga ai.
Myen asuya gaw teng sha ngang grin ai sim sa lam, bawng ring ai mungdan hpe shabyin mayu yang;
1)Bum nga amyu bawsang ni hpe mungdan a daru magam ahkang aya ni hpe maren mara gam garan ra ai.
2)Myen ni chyu mungdan a daru magam ahkang aya ma hkra hpe magra jum da nna up sha nga lu na myit, ladat hpe shaprai kau ra ai.
3) Bawsang amyu masha ni a gam maka hpe shanhte ra ai hku wanglu wanglang gyin shalat la na ahkaw ahkang lu ra ai,
4)Bum nga amyu bawsang ni hte mungdaw ni hpe myen amyu masha ni a mungdan shatai la kau na hpe koi yen ra ai .
5) Shinggyim nau na myit rawng nna shing gyim ahkaw ahkang hpe hkungga chye ra ai.
Zau Hkum
12/5/12
