YUP TIK TIK
Shadum jahprang ai laika ni masa policy jaw jaw de bai gayin wa na matu ka ai laika ni law ka sai raitim n hti ai majaw n dum ai kun shingnrai hti nga ninglen hti shalai kau ai kun? n dum dingsa gaw shadum nga na ga ai, nawku hpung masha ni hpe pi n dum n hprang dingsa hpung up hpung sara ni gaw chyum laika hte shadum jahprang ai zawn anhte laika ka ai ni mung policy reng ai ni hpe n dum n hprang dingsa laika hte shadum jahprang nga na ga ai law.
J.W shi a pangdung hpe awngdawm shanglawt de bai gayin wa ga ngu lang hte lang ka shadum nga tim KIO ningbaw ni KIA du kaba ni gaw hkaw tsun hpawng shagu hta federal de sa na sha a tsun nga ai, masa gat hkai ai laika pa hkan mung pamphlet laika pa hkan mung KIO/KIA a pandung gaw federal re sha ja ja ka da nga ai, dingre laika mu hti shagu bawnu grai hkanu mat mat re ai lang hte lang rai wa sai.
N ta kaja galai n lu gaprawng ai ten laman kawa n ta gan gap rawng ga ngu ai polic mi re da. Myen hte bawng yu nna nlu jang she awmdawm de sa na re da, shingnrai jinghpaw mung hpe shawng madu uphkang shara lu jang she awmdawm de sa na re da. N dai masa ni gaw myeni a “aten garawt masa” (delaying tactics) kaw kabye hkrup mat sai policy rai taw nga ai. Moi Aung San wa mung bawsang ni hpe 10 ning khahtap aten garawt maw kau yang yawng myen tai mat na re ngu ai “aten garawt masa” hpe jailang na lam mada-ga na yu ga ai.
U Nu a parliament prat hta mung bawsang ni hpe mungmasa ahkaw ahkang jaw ai zawn zawn galaw masu nna shaning 60 ning (1948-2012)jan aten garawt kau nu ai, kaji kajaw mahti jaw masu nna tinang ra sharawng ai de n du mat hkra aten garawt kau nu ai, n dai policy hpe myen ningbaw langai hpang langai lahpa galai matut lit la mat wa ma sai.
U Nu woi awn ai Myen la ni n tsa kaw dung nna mayam yam dip sha taw nga ai hpe hkam mana jin mat sai majaw bawsang ningbaw ni gaw mahtai tam na shakut wa ma ai. Dai majaw 1962 February 24 ya hta Yangon e zuphpawng kaba galaw nna dai zuphpawng hta Myen ni hpe Myen Mungdaw langai galaw na tsun shadut sai, Rapdaw 2 hpe maren mara ahkaw ahkang jaw na tang madun sai, raitim myen ningbaw U Ba Swe hte Takhin Chyit Maung ni gaw kaji pi nhkapla ma ai, mi na zawn sha matut lang na hpe tsun ma ai.
KIO/KIA hpe mung mungmasa jahta na matu ngu a sawng nna 1994 ning hta gap-jahkring-simsa la woi sai, mailung dut sha na, bawngring lam galaw na kaji kajaw ahkang jaw dat ma ai, KIO gaw mung masa jahta ga ngu yang, myendu ni gaw anhte gaw mungmasa la ni n re, asuya nnan pru wa yang dai asuya hte jahta la mu ngu tsun dat sai. Dai majaw KIO gaw mahkoi mi lu ngu ai hte NC lung sai, 2008 Tarakanu madi shadaw lawm sai, maga mi de Dapba-4 na KIA hpyen la ni hpe sat kau ya ai lam ni hkrum nga sai. Ralatapoi shang na hkyen ai n awngdang ai, jahtum gaw jarit sindap gale mu ngu ai kaw kre mat sai, 94 simsa gasadi gaw jarit sindap galaw na matu hpyi shawn la ai hte bung mat sa. Sa ang ai de n sa lu mu ga htaw ra zawn2 le ra zawn2 di nna KIO/KIA hpe aten garawt shana kau sai. Ban langai htum mat nna ban nnan bai du wa yang myit masa ni gaw shai wa ai, mi na zawn n rai mat ai, hpyen wa ra ai maga de gyi lawm mat wa chye ai. Ga shadawn 1961 ning na pandung hpe tawn kau nna 1975 ning kaw na federal ngu de gale mat sai, e n dai zawn re masa de du wa hkra hpyen wa gaw aten garawt nna shadang la kau chye ai.
Ya mung UNFC kaw lawm ai bawsang laknak hpung mada n lawm ai uhpung hpe mada hpe sawng nna langai hpang langai simsa lam la lata mahkret hpang sai, hpaga galaw na ahkang jaw sai, bawngring lam galaw na ahkang jaw sai, Du kaba ni chyawm gaw lu su na re, hpyen ma ni gaw ta ta yaw, dai kata kaw garan sha n jaw yang shada bai galaw hkat. N dai lam ni mahkra gaw “aten garawt masa” hte divide-and-conquer masa n pu kaw galaw dat ai rai nga ai, sa ra ai lam de n lu sa mat na rai nga ai, le ra zawn2 n dai zawn2 di nna shaning 60 ning bai kahtap aten garawt mat na ra ai. Lai sai 60 ning, ya bai 60 ning bai jat pawng 120 ning de bai du mat na rawtmalan rai wa sai.
Rai yang bawsang ni a mungmasa pandung gaw;
1) gumhparw i?
2) arawng aya i?
3) lawt lu lam i?
bawsang ningbaw ni tsun gaw tsun nga ai anhte shakut ai gaw self-determination hte political rights da.
Myen ni gaw shanhte galaw ra ai hpe ngam ngam galaw nga ai, moi na mungdan tarakanu mung unitary state galaw da ai, ya na 2008 tarakanu mung unitary state galaw da ai, shinggan de gaw federal mungdan federal constitution re ngu n dau da ai, hpyi kaw gaw dai hku, shan kata de gaw Amyu Langai Up Tarakanu galaw da, hpamjaw dai hku galaw shanhte ra ai dai sha rai nga ai gaw. Moi na myen ningbaw ni mung dai hku sha hkawm ai, ya na myen ningbaw ni mung hkang dingsa sha hkawm ai.
Rai yang anhte bawsang ni wa hpa majaw dai ram bawja nna myen hte naw shakut pawng na sha jahta nga ai kun? federal ngu ai gabaw shatut nna Myen hte pawng na rai yang myen hpe sinat lang nna kasat n ra ai, masha n si hkam ra ai, lachyum n pru ai, moi na hpushawng hpuba ni sinat lang nna kasat ai gaw awmdawm shanglawt la na matu sinat hpai ai she re.
Manang wa a ka-pau de Nga hta bang na ladat gaw..shana de du jang kawsi kyu ai jahkrai ma maumwi zawn byin na jalu sha re.
Naw Kham
J.W shi a pangdung hpe awngdawm shanglawt de bai gayin wa ga ngu lang hte lang ka shadum nga tim KIO ningbaw ni KIA du kaba ni gaw hkaw tsun hpawng shagu hta federal de sa na sha a tsun nga ai, masa gat hkai ai laika pa hkan mung pamphlet laika pa hkan mung KIO/KIA a pandung gaw federal re sha ja ja ka da nga ai, dingre laika mu hti shagu bawnu grai hkanu mat mat re ai lang hte lang rai wa sai.
N ta kaja galai n lu gaprawng ai ten laman kawa n ta gan gap rawng ga ngu ai polic mi re da. Myen hte bawng yu nna nlu jang she awmdawm de sa na re da, shingnrai jinghpaw mung hpe shawng madu uphkang shara lu jang she awmdawm de sa na re da. N dai masa ni gaw myeni a “aten garawt masa” (delaying tactics) kaw kabye hkrup mat sai policy rai taw nga ai. Moi Aung San wa mung bawsang ni hpe 10 ning khahtap aten garawt maw kau yang yawng myen tai mat na re ngu ai “aten garawt masa” hpe jailang na lam mada-ga na yu ga ai.
U Nu a parliament prat hta mung bawsang ni hpe mungmasa ahkaw ahkang jaw ai zawn zawn galaw masu nna shaning 60 ning (1948-2012)jan aten garawt kau nu ai, kaji kajaw mahti jaw masu nna tinang ra sharawng ai de n du mat hkra aten garawt kau nu ai, n dai policy hpe myen ningbaw langai hpang langai lahpa galai matut lit la mat wa ma sai.
U Nu woi awn ai Myen la ni n tsa kaw dung nna mayam yam dip sha taw nga ai hpe hkam mana jin mat sai majaw bawsang ningbaw ni gaw mahtai tam na shakut wa ma ai. Dai majaw 1962 February 24 ya hta Yangon e zuphpawng kaba galaw nna dai zuphpawng hta Myen ni hpe Myen Mungdaw langai galaw na tsun shadut sai, Rapdaw 2 hpe maren mara ahkaw ahkang jaw na tang madun sai, raitim myen ningbaw U Ba Swe hte Takhin Chyit Maung ni gaw kaji pi nhkapla ma ai, mi na zawn sha matut lang na hpe tsun ma ai.
KIO/KIA hpe mung mungmasa jahta na matu ngu a sawng nna 1994 ning hta gap-jahkring-simsa la woi sai, mailung dut sha na, bawngring lam galaw na kaji kajaw ahkang jaw dat ma ai, KIO gaw mung masa jahta ga ngu yang, myendu ni gaw anhte gaw mungmasa la ni n re, asuya nnan pru wa yang dai asuya hte jahta la mu ngu tsun dat sai. Dai majaw KIO gaw mahkoi mi lu ngu ai hte NC lung sai, 2008 Tarakanu madi shadaw lawm sai, maga mi de Dapba-4 na KIA hpyen la ni hpe sat kau ya ai lam ni hkrum nga sai. Ralatapoi shang na hkyen ai n awngdang ai, jahtum gaw jarit sindap gale mu ngu ai kaw kre mat sai, 94 simsa gasadi gaw jarit sindap galaw na matu hpyi shawn la ai hte bung mat sa. Sa ang ai de n sa lu mu ga htaw ra zawn2 le ra zawn2 di nna KIO/KIA hpe aten garawt shana kau sai. Ban langai htum mat nna ban nnan bai du wa yang myit masa ni gaw shai wa ai, mi na zawn n rai mat ai, hpyen wa ra ai maga de gyi lawm mat wa chye ai. Ga shadawn 1961 ning na pandung hpe tawn kau nna 1975 ning kaw na federal ngu de gale mat sai, e n dai zawn re masa de du wa hkra hpyen wa gaw aten garawt nna shadang la kau chye ai.
Ya mung UNFC kaw lawm ai bawsang laknak hpung mada n lawm ai uhpung hpe mada hpe sawng nna langai hpang langai simsa lam la lata mahkret hpang sai, hpaga galaw na ahkang jaw sai, bawngring lam galaw na ahkang jaw sai, Du kaba ni chyawm gaw lu su na re, hpyen ma ni gaw ta ta yaw, dai kata kaw garan sha n jaw yang shada bai galaw hkat. N dai lam ni mahkra gaw “aten garawt masa” hte divide-and-conquer masa n pu kaw galaw dat ai rai nga ai, sa ra ai lam de n lu sa mat na rai nga ai, le ra zawn2 n dai zawn2 di nna shaning 60 ning bai kahtap aten garawt mat na ra ai. Lai sai 60 ning, ya bai 60 ning bai jat pawng 120 ning de bai du mat na rawtmalan rai wa sai.
Rai yang bawsang ni a mungmasa pandung gaw;
1) gumhparw i?
2) arawng aya i?
3) lawt lu lam i?
bawsang ningbaw ni tsun gaw tsun nga ai anhte shakut ai gaw self-determination hte political rights da.
Myen ni gaw shanhte galaw ra ai hpe ngam ngam galaw nga ai, moi na mungdan tarakanu mung unitary state galaw da ai, ya na 2008 tarakanu mung unitary state galaw da ai, shinggan de gaw federal mungdan federal constitution re ngu n dau da ai, hpyi kaw gaw dai hku, shan kata de gaw Amyu Langai Up Tarakanu galaw da, hpamjaw dai hku galaw shanhte ra ai dai sha rai nga ai gaw. Moi na myen ningbaw ni mung dai hku sha hkawm ai, ya na myen ningbaw ni mung hkang dingsa sha hkawm ai.
Rai yang anhte bawsang ni wa hpa majaw dai ram bawja nna myen hte naw shakut pawng na sha jahta nga ai kun? federal ngu ai gabaw shatut nna Myen hte pawng na rai yang myen hpe sinat lang nna kasat n ra ai, masha n si hkam ra ai, lachyum n pru ai, moi na hpushawng hpuba ni sinat lang nna kasat ai gaw awmdawm shanglawt la na matu sinat hpai ai she re.
Manang wa a ka-pau de Nga hta bang na ladat gaw..shana de du jang kawsi kyu ai jahkrai ma maumwi zawn byin na jalu sha re.
Naw Kham
