ANHTE HPA MAJAW MAJAN GASAT NGA AI NGU AI HPE HKRAK CHYE RA SAI
Salang Naw Hkam ka n na internet kaw mara ai, “Yup Tik Tik” ngu ai ga baw hte ka da ai laika hpe ngai mung madi shadaw ai, bai, shi a laika hti yu n-na ka jaw ai ni a ningmu ni mung grai kaja ai, grai n gun lu hpa re. Ngai shi hte hkrum ai shaloi tsun ai the maren ngai gaw W.P (Wun Pawng) amyu sha ni the ningbaw ningla ni hpe tsun mayu ai gaw “Pang Long” ga sadi hpe anhte W.P myu sha ni kajai nga na malai, dai hpe Myen ni shadik na matu hpyi nga, kasat nga na malai, dai Pang Long ga sadi a majaw, anhte W.P myu sha ni Myen a mayam tai mat sai, ngu ai hpe myit dum ra sai.Kaja wa tsun ga nga yang gaw dai Pang Long ga sadi a shawng e W.P myu sha ni gaw kadai amyu sha ni a n pu e n re, mayam mung n re. Bai, Myen a mayam tai na matu anhte a shawng na ningbaw ni dai Pang Long ga sadi hpe galaw ai mung n re, Myen the maren mara nga na matu she galaw sai lam teng ai re. Raitim, Myen wa gaw dai ga sadi hpe jai lang n na anhte W.P myu sha ni hpe shanhte a mayam shatai na matu galaw mat wa sai. Ya mung shanhte dai kaw na shayawm na lam anhte n mu ai.
Myen wa a masa gaw, ya Myen mung kata kaw nga ai amyu bawsang ni hpe Myen shatai na masa, yamsha na masa sha nga ai. Dai hku masa shanhte kaw n nga yang gaw moi kaw na Myen mungdan gaw Federal mungdan rai nga sana re. Myen ni Federal masa ngu ai hpe n chye ai majaw galaw nga ai n re. Anhte hta grau n na pyi chye ma ai. Raitim dai masa hpe tingsa kau da n na Myen shanhte gaw madu mungdan atsuya tai let, kaga amyu bawsang ni hpe up hkang sha mayu ai majaw, yam sha mayu ai majaw, dai ni du hkra Madu mungdan (Pyi ma) astuya hku n na uphkang sha ai tara hpe n galai mayu ma ai re. Ya mung galai na masa n nga ai.
Shanhte a simsa ai masa ngu ai mung, hkalem sha na matu galaw ai masa sha re. Manghkang hpe, kaja wa nan simsa ai hku n na hparan la na matu nga n na galaw ai masa n re. Kaja wa shanhte, myusha bawsang ni hte simsa ai hku n na manghkang hpe hparan na masa nga yang gaw, lai wa sai 60 ning laman hta amyu sha bawsang ni a ga hpe madat n na hpa majaw manghkang hpe n hparan la ma ai i? Dai hpe yu yang gaw, Myen ni gaw, manghkang hpe teng man ai hku hparan na malai, laiwa sai 60 ning laman hta, myusha bawsang ni hpe Myen shatai na masa, shing n rai shamat kau na masa kade daram awng dang sai ngu ai hpe sha maram nga na re. Ya mung, du na 20 ning 30 ning, shing n rai 60 ning ram hta raiyang kade daram shanhte a masa awng dang wa na ngu ai hpe sha sawn yu maram nga na re.
Dai re ai majaw, Myen ni a simsa ai masa ngu ai gaw salang Naw Hkam tsun ai zawn aten hpe garawt ai masa sha re. Anhte ni yawng chye sai the maren, 1994 ning hta KIO/KIA ni the simsa lam galaw sai, raitim 17 ning laman hta, mung masa lam hpe n bawngban ai. Dai zawn kaga amyu sha ni hte mung simsa ai lam hpe galaw sai, raitim kadai hte mung, mung masa hte seng n na n bawngban ai. Ahkyak ai shara ni hta Myen hpyen dap ni grau ang hkra sha galaw la sai. Bai myu sha bawsang ni hpe gaw BGF tai ra ai nga wa ai. Dai re majaw ya bai simsa lam mi la tim anhte hpyi ai lam ni hpe Myen ni jaw na ngu n mai kam mat sai, anhte bai n rawt lu hkra gara hku galaw shakrip sawa na ngu ai hpe sha galaw shakut tik tik rai wa na ma ai.
Kaja wa Federal masa ngu ai hpe anhte hpyi ai zawn Myen ni lama jaw yang mung simsa ai lam kaja wa lu na kun? Ngu ai hpe mung anhte bai myit yu ra sai. Hpa majaw nga yang, anhte a Rawt Malan ai labau hpe yu dat yang, mung masa kaja ai hpe lu na matu (democracy luna matu) n re, Myen ni anhte a amyu sha ni hpe yam sha na, dangsha na, amyu shamat kau ai du hkra galaw na masa nga ai a majaw, byin pru wa ai majan she re. Ya na (2011-2012) majan hta Myen ni anhte myu sha ni hpe, masha ngu n sawn ai sha zingri ai, sat kau ai, yam sha ai, anhte a dum n ta ni, sut ni yawng hpe jahten kau ai lam ni yawng hpe yu dat yang anhte amyu sha ni hpe shamat kau na galaw ai masa re ai hpe asan apra chye lu na sakse rai sai. Mungkan hta, majan hpan masum sha nga ai, langai gaw kaga amyu sha ni tinang a amyu sha ni hpe roi rip yam sha, dang sha, zingri sha ai a majaw byin pru wa ai majan, mung masa majan the makam masham a majaw byin pru wa ai majan, ngu ai masum sha nga ai re. Dai majan hpan masum hta na, ya anhte W.P myu sha ni Myen hte byin nga ai majan gaw numbat langai na majan hpan re. Mung masa galai na matu, Democracy lu na matu kasat ai majan n re.
Dai re ai majaw, Myen mungdan kaw e, democracy mi galai wa tim, anhte ni simsa ai lam lu na n re. Simsa ai lam n lu yang gaw majan ngu ai hpe naw kasat ra na sha re. Hpa majaw nga yang, democracy mi galai wa tim Myen ni anhte hpe dang sha ai lam jahkring na n re. W.P. mungdan kaw-e, jinghpaw amyu sha ni hta Myen ni grau law htam wa hkra shalun na sha re. Ya mung, Myitkyina ginwang hte Man Maw ginwang kaw, Myen ni kade daram rai sai ngu ai hpe sha hti maram nga na re. Ya shanhte Hugawng Danai Ginwang kaw e, Myen ni sen lahkawng (200,000) shalun na ngu ai lam hpe 2010 shaning kaw na n dau tsun sai re.
Dai zawn re ai masa nga ai majaw Myen ni Federal masa lama mi hkan galaw wa tim, Jinghpaw mungdan kaw e simsa ai lam luna hpe myit mada hpa n nga ai. Moi (1949-1950) P.N.D.F (Pawngyawng National Defence Force) ningbaw kaba Duwa Naw Seng tsun ai ga gaw, “Anhte Myen hte sha rau nga yang gaw, galoi mung anhte amyu sha ni ngwi pyaw simsa lu na n re, dai majaw Jinghpaw Wunpawng mungdan shanglawt lu hkra kasat ra ai” ngu tsun ai ga gaw daini duhkra teng nga ai re. Mayam gaw, mayam kaw na lawt lu yang she simsa ai lam lu mai ai. Dai zawn, anhte W.P. myu sha ni simsa ai lam hpe lu na matu gaw, Myen ni a yam sha ai kaw na lawt lu yang she simsa ai lam hpe lu na re. Dai gaw awngdawm shanglawt she re, Federal n re. Karai Kasang anhte hpe jaw da ai lamu ga hpe anhte nan madu lu yang she, anhte ni simsa ai lam teng sha lu na re. Dai Karai Kasang jaw da ai lamu ga hpe, anhte hpe dang sha nga ai amyu sha ni a lata kaw jaw da n na anhte ni simsa ai lam lu na ngu ai gaw n byin mai ai re. Dai majaw, anhte hpa majaw majan kasat nga ai ngu ai hpe hkrak sha chye ra sai.
Ka ai,
La Ring
