အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး မနီလာ — မြန်မာကို ဖယ်ထားဆဲ၊ ဒါပေမဲ့ ပြန်ဝင်ဖို့ တံခါးတစ်ချပ် ဖွင့်ပေးလိုက်ပြီ
နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့၊ မနီလာ။ ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ဂျူနီယာက ၄၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို ဖွင့်လှစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်တယ်။ သုံးရက်ကြာ ကျင်းပမယ့် ဒီအစည်းအဝေးမှာ အရှေ့တောင်အာရှ ခေါင်းဆောင်တွေ စုဝေးကြတယ် — ကုန်သွယ်ရေး မရေရာမှု၊ စွမ်းအင်ဈေးနှုန်း၊ လုံခြုံရေးအငြင်းပွားမှုတွေ စားပွဲပေါ်မှာ ရှိနေတယ်။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီစားပွဲဝိုင်းမှာ ကုလားထိုင်တစ်လုံး လွတ်နေတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ခေါင်းဆောင်အတွက် နေရာ မရှိဘူး။
ငါးနှစ်တာ ကြာခဲ့တဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုကို ဒီအစည်းအဝေးက ဖြေရမယ် — မြန်မာကို အာဆီယံရဲ့ ထိပ်တန်းအစည်းအဝေးတွေကနေ ဖယ်ထားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဆက်ထားမလား၊ ဒါမှမဟုတ် လျှော့ချပေးမလား။
ပထမနေ့အပြီးမှာ အဖြေက ထွက်လာတယ် — နှစ်မျိုးလုံး နည်းနည်းစီ ပါဝင်တဲ့ အဖြေတစ်ခု။
"လျှော့ချမှာ မဟုတ်ဘူး" — စနေနေ့က စကား
အစည်းအဝေး မစခင် တစ်ရက်အလို၊ စနေနေ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ အာဆီယံရဲ့ မြန်မာဆိုင်ရာ အထူးသံတမန်နဲ့ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာရီယာ ထရီဇာ လာဇာရိုက မေးခွန်းကို တိုက်ရိုက် ဖြေခဲ့တယ်။ "တိုတိုပြောရရင် လျှော့ချမှာ မဟုတ်ဘူး။ ငါးချက်ပါ သဘောတူညီချက်က ဆက်ရှိနေဦးမယ်။"
ငါးချက်ပါ သဘောတူညီချက်ဆိုတာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဧပြီလမှာ အာဆီယံက သဘောတူခဲ့တဲ့ မြန်မာ့အရေးဖြေရှင်းရေး မူဘောင်ပဲ။ အဓိကအချက်တွေက အကြမ်းဖက်မှု ချက်ချင်းရပ်ဆိုင်းရေး၊ ဘက်အားလုံးနဲ့ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ ဆွေးနွေးပွဲ၊ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီတွေ။ ငါးနှစ်ကျော်ကြာပြီးနောက် ဒီမူဘောင်က အာဆီယံရဲ့ မြန်မာမူဝါဒရဲ့ အခြေခံအဖြစ် ဆက်ရှိနေတယ်။
လာဇာရိုက အဲဒီမူဘောင်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်တဲ့ မူကြမ်းတစ်ခု ညှိနှိုင်းနေဆဲဖြစ်ပြီး အဆိုပြုချက်အချို့ကို ခေါင်းဆောင်တွေဆီ တင်ပြမယ်လို့လည်း ဆိုခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ စနေနေ့အထိ သဘောထားက ရှင်းတယ် — လျှော့ချမှာ မဟုတ်ဘူး။
ပထမနေ့မှာပဲ ပြောင်းသွားတဲ့ အခြေအနေ
ဒါပေမဲ့ တနင်္ဂနွေနေ့ ပထမနေ့ အပြီးမှာ အခြေအနေ ပြောင်းသွားတယ်။ ခေါင်းဆောင်တွေ တံခါးပိတ် အစည်းအဝေးတစ်ခု ကျင်းပပြီးနောက် လာဇာရိုက ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ ကြေညာချက်ကို ဖတ်ပြခဲ့တယ်။
အဲဒီကြေညာချက်ထဲမှာ အာဆီယံက မြန်မာရဲ့ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားပြုမှုအပြည့်အဝကို ပြန်လည်ပေးအပ်ဖို့ "အဆင့်ဆင့်၊ တိုးတက်မှုအပေါ် အခြေခံတဲ့" ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုကို လိုက်မယ်လို့ ဆိုထားတယ်။ မြန်မာဘက်က ငါးချက်ပါ သဘောတူညီချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ "ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ထင်ရှားတဲ့ တိုးတက်မှု" ပြနိုင်ရင် အာဆီယံက မြန်မာရဲ့ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားပြုမှုကို "တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်ပေးအပ်ဖို့ စဉ်းစားနိုင်တယ်" တဲ့။
ဒါက ဖယ်ထားမှုကို ရုပ်သိမ်းတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ပြန်ဝင်ဖို့ လမ်းတစ်ခုကို ပထမဆုံးအကြိမ် စာနဲ့ရေးပြီး ဖွင့်ပေးလိုက်တာပဲ။ အခြေအနေနဲ့ ဖွင့်ထားတဲ့ တံခါး — သော့က နေပြည်တော်ရဲ့ လက်ထဲမှာ ရှိနေတယ်။
မားကို့စ်ကလည်း အာဆီယံက "အပြုသဘောဆောင်ပြီး မူဝါဒခိုင်မာတဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု" ကို ဆက်လုပ်သွားမယ်လို့ ဆိုတယ် — ငါးချက်ပါ ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်ကို လိုက်နာရင်း။ လာဇာရိုကတော့ ပထမအဆင့်အနေနဲ့ မြန်မာဘက်က လက်ရှိဖြစ်နေတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို ရပ်တန့်ရမယ်လို့ အလေးပေး ပြောခဲ့တယ်။
လွတ်နေတဲ့ ကုလားထိုင်
ဒီအခြေအနေနဲ့ ဖွင့်ထားတဲ့ တံခါးကြားမှာ အချက်တစ်ခု မပြောင်းလဲသေးဘူး — မင်းအောင်လှိုင်ကို ဒီအစည်းအဝေးကို ဖိတ်ကြားထားခြင်း မရှိဘူး။ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်မှာ အတည်ပြုခဲ့တယ်။ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးကိုလည်း ဖယ်ထားတယ်။ မြန်မာကို ကိုယ်စားပြုတာက နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အာဆီယံရေးရာ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်တစ်ယောက်တည်း — နိုင်ငံရေးအဆင့် မဟုတ်တဲ့ အရာရှိတစ်ယောက်ပဲ။
ဒါက ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ဆက်လာတဲ့ ကန့်သတ်ချက်ပဲ — မြန်မာဘက်က ငါးချက်ပါ သဘောတူညီချက်ကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်ခဲ့လို့ စစ်အစိုးရရဲ့ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တွေကို အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွေကနေ ဖယ်ထားခဲ့တာ။
ဒီဆုံးဖြတ်ချက်နောက်မှာ ဖိအားတွေ ရှိတယ်။ နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်မှာ အာဆီယံ လွှတ်တော်အမတ်များ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့နဲ့ မြန်မာဆိုင်ရာ အထူးအကြံပေးကောင်စီတို့က ဖိလစ်ပိုင်ကို မင်းအောင်လှိုင်ကို မဖိတ်ဖို့ လူသိရှင်ကြား တောင်းဆိုခဲ့တယ်။ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်မှာလည်း လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တစ်ခုက အာဆီယံ ဥက္ကဋ္ဌနဲ့ အစည်းအဝေး အိမ်ရှင်ဖြစ်တဲ့ သမ္မတ မားကို့စ်ဆီကို စာရေးပြီး ၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲကနေ သမ္မတဖြစ်လာတဲ့ မင်းအောင်လှိုင်ကို အသိအမှတ်ပြုတာ၊ ထောက်ခံတာမျိုး မလုပ်ဖို့ တောင်းဆိုခဲ့တယ်။ အဲဒီအဖွဲ့ရဲ့ မှတ်တမ်းအရ စစ်အာဏာကို ဆန့်ကျင်လို့ ဖမ်းဆီးခံရသူ လူပေါင်း သုံးသောင်းနှစ်ထောင်ကျော် ရှိနေတယ်။
အခြားလမ်းကြောင်း — ထိုင်းက နေပြည်တော်မှာ
မနီလာမှာ တံခါးပိတ်ထားချိန်မှာပဲ၊ နောက်တစ်လမ်းက နေပြည်တော်မှာ ပွင့်နေတယ်။
ကြာသပတေးနေ့၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက် — ထိုင်း ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး စီဟာဆက် ဖွမ်ကတ်ကီယိုက နေပြည်တော်ကို သွားရောက်ပြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး တင်မောင်ဆွေနဲ့ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲပြေတို့နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့တယ်။
ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ အဓိကကိစ္စက နယ်စပ်မြစ်တွေ — ကုတ်၊ ဆိုင်နဲ့ ရွှက် မြစ်တွေမှာ ညစ်ညမ်းမှု ပြင်းထန်နေတာပဲ။ ဆိုင်မြစ်ရေကို စစ်ဆေးရာမှာ အာဆင်းနစ် ၀.၃ မီလီဂရမ် တစ်လီတာမှာ ပါဝင်နေတယ် — ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ မျက်နှာပြင်ရေ စံနှုန်း ၀.၀၁ မီလီဂရမ်ထက် အဆ ၃၀ ပိုများတယ်။ မယ်ဆိုင်မြို့က ရေသန့်စက်ရုံကတောင် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်မှာ မြစ်ရေ အရမ်းနောက်ကျိသွားလို့ ရေထုတ်လုပ်မှု ရပ်လိုက်ရတယ်။ ညစ်ညမ်းမှုရဲ့ အရင်းအမြစ်က ရှမ်းပြည်နယ်က သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေတယ်လို့ ယူဆနေကြတယ်။
နှစ်ဖက်စလုံး နယ်စပ်နဲ့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မြစ်တွေ ရေအရည်အသွေး စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ ပူးတွဲလုပ်ငန်းအဖွဲ့တစ်ခု ဖွဲ့ဖို့ သဘောတူခဲ့ကြတယ် — ပထမအစည်းအဝေးကို နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နဲ့ ၂၆ ရက်မှာ ကျင်းပမယ်။ ထိခိုက်နေတဲ့ ဒေသတွေကို ပူးတွဲ ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးဖို့လည်း သဘောတူခဲ့တယ်။ ထိုင်းဘက်ကလည်း မြန်မာဘက်အထက်ပိုင်းမှာ စောင့်ကြည့်ရေး ကိရိယာတွေ တပ်ဆင်ခွင့် တောင်းသွားတယ်။
နယ်စပ်လုံခြုံရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး အတားအဆီးတွေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ပဋိပက္ခတွေကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်။
ဒါက မနီလာ စားပွဲဝိုင်းနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေတဲ့ ပုံရိပ်ပဲ — အာဆီယံက စစ်အစိုးရကို ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ အခန်းထဲကနေ ဖယ်ထားချိန်မှာ၊ အိမ်နီးချင်းတစ်နိုင်ငံက နေပြည်တော်မှာ သူနဲ့ အလုပ်လုပ်နေတယ်။
စားပွဲပေါ်က တခြားကိစ္စတွေ
မြန်မာ့အရေးတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ တောင်တရုတ်ပင်လယ်အတွက် အပြုအမူကျင့်ဝတ်ကို အာဆီယံနဲ့ တရုတ်တို့က ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် သဘောတူညီမှု ရထားပြီလို့ သိရတယ် — ဒါပေမဲ့ ဖိလစ်ပိုင် ဥက္ကဋ္ဌသက်တမ်းအတွင်း အပြီးသတ်ဖို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အချိန်ကို လွဲချော်တော့မယ်။ ဒစ်ဂျစ်တယ် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်အသစ်တစ်ခုလည်း ထွက်လာတယ်။
အင်္ဂါနေ့၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက် — အမေရိကန်သမ္မတ ထရမ့် မနီလာကို ရောက်လာမယ်။ ၂၄ နာရီတောင် မပြည့်တဲ့ အချိန်တိုအတွင်း နေထိုင်ပြီး အစည်းအဝေး အပိတ်နားမှာ ပါဝင်မယ်။
ပြီးတော့ ရှေ့မှာ နောက်တစ်ခု ရှိသေးတယ် — နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နဲ့ ၁၉ ရက်၊ ရှင်ကျန်းမှာ ကျင်းပမယ့် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ။ အဲဒီမှာ ထရမ့်၊ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ ပူတင်တို့ သုံးဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တစ်စားပွဲတည်း ထိုင်မယ် — နျူကလီးယား လက်နက်လျှော့ချရေးနဲ့ အီရန် စစ်ပွဲကို ဆွေးနွေးဖို့။ ယူကရိန်းကိစ္စက အစီအစဉ်မှာ မပါဘူး။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
ပထမနေ့ရဲ့ သတင်းစကားက ရှင်းတယ် — အာဆီယံက မြန်မာကို ဖယ်ထားတဲ့ မူဝါဒကို ရုပ်သိမ်းမှာ မဟုတ်ဘူး၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီမူဝါဒကို ထာဝရ သော့ခတ်ထားမှာလည်း မဟုတ်တော့ဘူး။
ငါးနှစ်ကြာ ဖယ်ထားခဲ့တဲ့ ကန့်သတ်ချက်ကို "အခြေအနေနဲ့ ဖွင့်ထားတဲ့ တံခါး" အဖြစ် ပြောင်းလိုက်တာ — ဒါက အာဆီယံရဲ့ မြန်မာမူဝါဒမှာ အရေးအကြီးဆုံး အပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။ တစ်ဖက်မှာ ထိုင်းလို အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေက နေပြည်တော်နဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု တိုးမြှင့်နေတယ်။ နောက်တစ်ဖက်မှာ အာဆီယံကိုယ်တိုင်က "တိုးတက်မှု ပြရင် ပြန်ဝင်ခွင့်ပေးမယ်" လို့ ပြောလာပြီ။
ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းက ကျန်နေတယ် — "ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ထင်ရှားတဲ့ တိုးတက်မှု" ဆိုတာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ။ အကြမ်းဖက်မှု ရပ်တန့်ရေးကို ဘယ်သူက တိုင်းတာမလဲ။ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ စစ်ပွဲကြောင့် လူပေါင်း တစ်သိန်းလောက် သေဆုံးခဲ့ပြီ၊ ပြည်သူ သုံးသန်းခွဲလောက် နေရပ်စွန့်ခွာ နေရတယ်။ အဲဒီအခြေအနေမှာ "တိုးတက်မှု" ကို ဘယ်လို သတ်မှတ်မလဲဆိုတာ အဖြေမထွက်သေးဘူး။
ပြီးတော့ အဲဒီတိုးတက်မှုကို နေပြည်တော်က တကယ် လုပ်နိုင်မလား — ဒါမှမဟုတ် လုပ်ချင်စိတ် ရှိမလား။ နေပြည်တော်က ပေးနိုင်တယ်လို့ ဆိုနေတဲ့အရာတွေထဲမှာ သူ့လက်ထဲမှာ မရှိတာတွေ ရှိနေတယ် — တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက်က ဒေသတွေ၊ ရှားပါးသတ္တု သိုက်တွေလို။ မြန်မာ့အရေးမှာ ဆွေးနွေးပွဲတိုင်းက အဲဒီအချက်ကို ရှောင်လို့ မရဘူး။
တနင်္လာနေ့နဲ့ အင်္ဂါနေ့မှာ အစည်းအဝေး ဆက်ကျင်းပမယ်။ ထရမ့် ရောက်လာမယ်။ အာဆီယံ ဥက္ကဋ္ဌက ဖိလစ်ပိုင်ကနေ စင်ကာပူကို လွှဲပြောင်းပေးမယ်။ မြန်မာ့အရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နောက်ထပ် အသေးစိတ် ထွက်လာမလားဆိုတာ အဲဒီမှာပဲ ဆုံးဖြတ်လိမ့်မယ်။
တံခါးက ဖွင့်ထားပြီ — ဒါပေမဲ့ သော့က ဘယ်သူ့လက်ထဲမှာ ရှိလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ ဖွင့်မလဲဆိုတာ ဘယ်သူမှ မသိသေးဘူး။
