ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ရှားပါးသတ္တု — ဝါရှင်တန်ရဲ့ မြန်မာမူဝါဒအသစ်
နိုဝင်ဘာ ၂ ရက် တနင်္လာနေ့။ ဝါရှင်တန်မှာ သတင်းတစ်ပုဒ် ထွက်ပေါ်လာတယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ရေးဆွဲထားတဲ့ မဟာဗျူဟာစာတမ်းတစ်စောင်အကြောင်း — စာတမ်းကို ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်မှာ အတည်ပြုခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်မှာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်မှာ တိတ်တိတ်လေး ထုတ်ပြန်ခဲ့တာ။ စာတမ်းထဲမှာ ရေးထားတာက ရှင်းတယ်။ အမေရိကန်က မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲတွေကို အသုံးချပြီး မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ သူ့ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကို ချဲ့ထွင်မယ်။ ပြီးတော့ မြန်မာ့ရှားပါးသတ္တုတွေကို လက်လှမ်းမီဖို့ ကြိုးစားမယ်။
ငါးနှစ်ကျော် အထီးကျန်စေတဲ့ မူဝါဒကို ဘေးဖယ်ပြီး ဆွေးနွေးပွဲဆီ ပြန်လှည့်လာတဲ့ အလှည့်အပြောင်း — ဒါဟာ မြန်မာ့အရေးမှာ ဝါရှင်တန်ရဲ့ အကြီးမားဆုံး အပြောင်းအလဲတစ်ခုပဲ။
ဘာပြောင်းသွားသလဲ — အထီးကျန်စေခြင်းကနေ ဆွေးနွေးပွဲဆီ
၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက အမေရိကန်ရဲ့ မြန်မာမူဝါဒက တစ်ခုတည်း — စစ်အစိုးရကို အထီးကျန်စေဖို့၊ ဒဏ်ခတ်ဖို့၊ ဖိအားပေးဖို့။ စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ သူ့ရဲ့ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တွေအပေါ် ဘဏ္ဍာရေးဒဏ်ခတ်မှုတွေ ချမှတ်ထားတယ်။ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုဆိုတာ ရှားရှားပါးပါးပဲ ရှိခဲ့တယ်။
အခု အဲဒီမူဝါဒ ပြောင်းသွားပြီ။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ထောက်လှမ်းရေးဆိုင်ရာ လက်ထောက်ဝန်ကြီး မိုက်ကယ် ဗန့်စ် ဦးဆောင်တဲ့ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်တွေက စစ်အစိုးရဘက်နဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေ လုပ်ခဲ့တယ်။ ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေထဲမှာ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုစင်တာတွေ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေရဲ့ ကိစ္စတွေ ပါဝင်သလို၊ ရှားပါးသတ္တုတွေကို လက်လှမ်းမီနိုင်ရေးလည်း ပါဝင်ခဲ့တယ်။
ဒါဟာ မတော်တဆ ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ဘူး။ မဟာဗျူဟာစာတမ်းထဲမှာ ရှင်းရှင်းရေးထားတယ် — အမေရိကန်က ပဋိပက္ခမှာ ပါဝင်နေတဲ့ ဘက်အားလုံးနဲ့ ဆွေးနွေးဖို့ ပွင့်လင်းတယ်တဲ့။ စစ်အစိုးရနဲ့ပဲ ဆွေးနွေးတာမဟုတ်ဘူး၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေပါ ပါဝင်တဲ့ ဘက်စုံဆွေးနွေးပွဲတွေ ကျင်းပဖို့ စီစဉ်ထားတယ်။
ရှားပါးသတ္တု — ဘာကြောင့် ဒီလောက် အရေးကြီးသလဲ
ဒီမူဝါဒအပြောင်းရဲ့ အလယ်ဗဟိုမှာ ရှိနေတာက ရှားပါးသတ္တုပဲ။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့ရှားပါးသတ္တု ထောက်ပံ့မှုမှာ အရေးပါတဲ့ နေရာတစ်ခုဖြစ်နေပြီ။ အထူးသဖြင့် လေးလံတဲ့ ရှားပါးသတ္တုတွေ — ဒစ်စ်ပရိုဆီယမ်နဲ့ တာဘီယမ် — ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ ကမ္ဘာ့သတ္တုတွင်းထုတ်လုပ်မှုရဲ့ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံက ထွက်ခဲ့တယ်။ ဒီသတ္တုတွေဟာ လျှပ်စစ်ကား မော်တာတွေ၊ လေအားတာဘိုင်တွေ၊ စမတ်ဖုန်းတွေ၊ စစ်ဘက်နည်းပညာတွေမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တယ်။
ပြဿနာက ဒီသတ္တုတွေရဲ့ အများစုဟာ ပဋိပက္ခဖြစ်နေတဲ့ ဒေသတွေမှာ တည်ရှိနေပြီး အခု တရုတ်နိုင်ငံကို အဓိက တင်ပို့နေရတာပဲ။ ရှားပါးသတ္တုတွင်းတွေရဲ့ အများစုဟာ ကချင်ပြည်နယ်အပါအဝင် မြောက်ပိုင်းဒေသတွေမှာ ရှိနေတယ် — စစ်တပ်ရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက် အပြည့်အဝ မရှိတဲ့ နေရာတွေ။
ဝါရှင်တန်အတွက် ဒါက နှစ်ထပ်အရေးကြီးတယ်။ တစ်ဖက်မှာ တရုတ်အပေါ် မှီခိုနေရတဲ့ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်ကို လျှော့ချချင်တယ်။ နောက်တစ်ဖက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ တရုတ်ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကို ဟန့်တားချင်တယ်။ ရှားပါးသတ္တုဟာ စီးပွားရေးကိစ္စတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘူး — ဘူမိနိုင်ငံရေးကိစ္စ ဖြစ်နေပြီ။
ဒါ့အပြင် အမေရိကန်က မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဒေါ်လာ ၅ သန်းကျော်တန်ဖိုးရှိ စီးပွားရေးနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုသဘောတူညီချက် အနည်းဆုံး သုံးခုကို လိုချင်နေတယ်။ အမေရိကန်ကုမ္ပဏီတွေအတွက် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ပတ်ဝန်းကျင် ကောင်းမွန်လာစေဖို့၊ အမေရိကန်ထုတ်ကုန်တွေ ပိုမို တင်ပို့နိုင်ဖို့ကိုလည်း စာတမ်းထဲမှာ ထည့်ရေးထားတယ်။
၂၀၃၀ အထိ ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းကြောင်း
မဟာဗျူဟာစာတမ်းရဲ့ ရည်မှန်းချက်က ကြီးတယ်။ ၂၀၃၀ ခုနှစ်အထိ ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ဆီ ဦးတည်တဲ့ လမ်းကြောင်းကို ဖော်ဆောင်ပေးမယ့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတစ်ခု ရရှိဖို့။ အဲဒီလမ်းကြောင်းပေါ်မှာ ဘက်စုံဆွေးနွေးပွဲ အနည်းဆုံး သုံးခုကို ကျင်းပမယ် — ဘဏ္ဍာရေးဖက်ဒရယ်စနစ်နဲ့ နယ်မြေသတ်မှတ်ရေးဆိုင်ရာ ခိုင်မာတဲ့ သဘောတူညီချက်တွေ ဒါမှမဟုတ် မူဝါဒအဆိုပြုချက်တွေ ထွက်ပေါ်လာစေဖို့။
စာတမ်းရဲ့ စကားအတိုင်းဆိုရင် အဲဒီဆွေးနွေးပွဲတွေက "မြန်မာ့ရှားပါးသတ္တုအရင်းအမြစ်တွေကို လက်လှမ်းမီနိုင်တဲ့ အခွင့်အလမ်းတွေ ဖန်တီးပေးပြီး လိမ်လည်မှုစင်တာတွေကို တိုက်ဖျက်နိုင်မယ်" တဲ့။ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းကို စာတစ်ကြောင်းတည်းမှာ တွဲရေးထားတာ — ဒါက တိုက်ဆိုင်မှု မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု ကျန်နေတယ်။ ဒဏ်ခတ်မှုတွေကို ရုပ်သိမ်းမှာလား။ စာတမ်းထဲမှာ အဲဒီအကြောင်း ရှင်းရှင်းမရေးထားဘူး။ အမေရိကန်က မင်းအောင်လှိုင်နဲ့ စစ်အစိုးရနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေအပေါ် ဘဏ္ဍာရေးဒဏ်ခတ်မှုတွေ ဆက်ထားဆဲပဲ။ ဆွေးနွေးပွဲတွေ လုပ်နေပေမဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုတွေက ရှိနေဆဲ — ဒါက အမေရိကန်ရဲ့ လက်ထဲမှာ ကျန်နေတဲ့ ကတ်ပြားတစ်ချပ်ပဲ။
အတားအဆီးတွေ — စစ်ပွဲက ဆက်ဖြစ်နေတယ်
ဝါရှင်တန်မှာ မဟာဗျူဟာစာတမ်းတွေ ရေးနေချိန်မှာ မြန်မာပြည်ထဲမှာ စစ်ပွဲက ဆက်ဖြစ်နေတယ်။ မဟာဗျူဟာသတင်း ထွက်လာတဲ့ အဲဒီအပတ်မှာပဲ စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် လူ ၁၅ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့တယ် — အဲဒီထဲမှာ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့က မီးဖွားဆောင်ဆေးခန်းမှာ တစ်ပတ်သားအရွယ် မွေးကင်းစကလေးငယ် တစ်ဦးနဲ့ ကယားပြည်နယ် လွိုင်ကော်မြို့က စာသင်ကျောင်းမှာ စာသင်နေတဲ့ ကျောင်းသား သုံးဦး ပါဝင်တယ်။
ဒါက ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲရဲ့ အခက်အခဲကို ပြနေတယ်။ စားပွဲဝိုင်းပေါ်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးအကြောင်း ပြောနေချိန်မှာ မြေပြင်မှာ ဗုံးတွေ ကျနေဆဲ။ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ စစ်ပွဲကြောင့် လူပေါင်း တစ်သိန်းလောက် သေဆုံးခဲ့ပြီ၊ ပြည်သူ သုံးသန်းခွဲလောက် နေရပ်စွန့်ခွာ နေရတယ်။
နောက်တစ်ချက်က တရုတ်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍပဲ။ မြန်မာ့ရှားပါးသတ္တုတွေကို အခု တရုတ်က ဝယ်ယူနေတယ်။ အမေရိကန် ဝင်လာရင် တရုတ်က ငြိမ်ငြိမ်နေမလား။ မင်းအောင်လှိုင်ကလည်း တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ရုရှား၊ ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်တို့နဲ့ အဆင့်မြင့် ခရီးစဉ်တွေ ဆက်တိုက် လုပ်နေတယ် — အာဆီယံရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ကျော်လွန်ပြီး သူ့ရဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ်။
ပြီးတော့ ရှားပါးသတ္တုတွင်းတွေ ရှိတဲ့ ဒေသတွေကို ဘယ်သူ ထိန်းချုပ်ထားသလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းလည်း ရှိတယ်။ အဲဒီဒေသတွေဟာ စစ်တပ်ရဲ့ လက်ထဲမှာ အပြည့်အဝ မရှိဘူး — တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှာ ရှိနေတဲ့ နေရာတွေ များတယ်။ သတ္တုကို လက်လှမ်းမီဖို့ဆိုရင် အဲဒီအဖွဲ့တွေနဲ့ပါ ဆွေးနွေးရမယ်။ ဒါကြောင့်ပဲ စာတမ်းက "ဘက်အားလုံးနဲ့ ဆွေးနွေးမယ်" လို့ ရေးထားတာဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
ဝါရှင်တန်ရဲ့ မူဝါဒအသစ်ဟာ မြန်မာ့အရေးမှာ အမေရိကန်ရဲ့ ရပ်တည်ချက် ပြောင်းလဲသွားပြီဆိုတာကို ပြနေတယ်။ အထီးကျန်စေခြင်းက အလုပ်မဖြစ်ခဲ့ဘူး — စစ်အစိုးရက ပြုတ်ကျမသွားဘူး၊ စစ်ပွဲက ရပ်မသွားဘူး၊ တရုတ်နဲ့ ရုရှားရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကသာ ကြီးထွားလာတယ်။ အခု အမေရိကန်က နောက်တစ်နည်းနဲ့ ကြိုးစားနေတယ် — ဆွေးနွေးပွဲထဲ ဝင်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရှေ့တန်းတင်ရင်း၊ သူ့ရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် အကျိုးစီးပွားတွေကိုပါ လိုက်ရှာနေတယ်။
ဒါက မြန်မာပြည်သူတွေအတွက် သတင်းကောင်းလား။ အဖြေက မရှင်းသေးဘူး။ တစ်ဖက်မှာ နိုင်ငံတကာက ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တကယ်ကြိုးစားလာတာဟာ ကောင်းတဲ့အရာပဲ — အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတစ်ခု၊ ဆွေးနွေးပွဲတွေ၊ နိုင်ငံရေးအဖြေရှာဖို့ ကြိုးပမ်းမှုတွေဟာ စစ်ပွဲကြားက ပြည်သူတွေအတွက် မျှော်လင့်စရာပဲ။
ဒါပေမဲ့ နောက်တစ်ဖက်မှာ သတိထားစရာလည်း ရှိတယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရှားပါးသတ္တုနဲ့ တွဲထားရင် ငြိမ်းချမ်းရေးကိုယ်တိုင်က ဒုတိယဦးစားပေး ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းတွေ ပြန်လည်ပတ်ဖို့ အလျင်စလို လုပ်ရင် ဒေသခံပြည်သူတွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို မေ့သွားနိုင်တယ်။ ကချင်ပြည်နယ်လို သတ္တုတွင်းဒေသတွေမှာ အရင်ကတည်းက သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုတွေ၊ ဒေသခံတွေရဲ့ နစ်နာမှုတွေ ရှိနေခဲ့ပြီ။
နောက်ပြီး ဒဏ်ခတ်မှုတွေ မရုပ်သိမ်းသေးဘဲ၊ စစ်ပွဲက ဆက်ဖြစ်နေချိန်မှာ ဒီမဟာဗျူဟာက စာရွက်ပေါ်မှာပဲ ကျန်နေနိုင်တယ်။ ၂၀၃၀ ဆိုတာ လေးနှစ်ကျော် လိုသေးတယ်။ လေးနှစ်အတွင်းမှာ ဘာတွေ ဖြစ်လာနိုင်သလဲဆိုတာ ဘယ်သူမှ မသိနိုင်ဘူး။
