ထရမ့်ရဲ့ ၃၂ ရက်ခရီး — ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ တစ်လ၊ အိမ်ဖြူတော်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်မယ့် တိုက်ပွဲ
အောက်တိုဘာ ၁ ရက် ကြာသပတေးနေ့၊ တက္ကဆပ်ပြည်နယ် ဒင်တန်မြို့။ Peterbilt ကုန်တင်ကားစက်ရုံကြီးထဲမှာ လူထောင်ချီ စုရုံးနေတယ်။ စင်ပေါ်တက်လာသူက သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် — ၅၅ မိနစ်ကြာအောင် မိန့်ခွန်းပြောတယ်။ "ကျွန်တော့်နှလုံးသားက အရင်ကထက် ပိုပြီး ဒီတိုက်ပွဲထဲမှာ ပါဝင်နေတယ်" တဲ့။
အဲဒီနေ့ညနေမှာပဲ ရာသီဥတုဆိုးကြောင့် သမ္မတလေယာဉ် မထွက်နိုင်တော့ မော်တော်ယာဉ်တန်းနဲ့ အိုကလာဟိုးမားပြည်နယ် ဒါရန်မြို့ကို အရှိန်ပြင်းပြင်း မောင်းထွက်သွားတယ် — သတင်းယာဉ်ရဲ့ အမြန်နှုန်းတောင် တစ်နာရီ ၁၅၈ ကီလိုမီတာအထိ ရောက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ဒါရန်က စင်ပေါ်မှာ သူ ပြောခဲ့တဲ့စကားက ပိုစိတ်ဝင်စားစရာ — "ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင် ဝင်ပြိုင်နေတယ်လို့ သဘောထားပြီး မဲပေးကြပါ" တဲ့။
ဒါဟာ ၃၂ ရက်တာ မဲဆွယ်ခရီးစဉ်ရဲ့ အစပဲ။ နိုဝင်ဘာ ၃ ရက် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲက တစ်လပဲ လိုတော့တယ်။
၃၂ ရက် — နောက်ဆုံးအလောင်းအစား
ထရမ့်က ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ ၃၂ ရက်အတွင်း ပြည်နယ်အနှံ့ လှည့်လည်မဲဆွယ်မယ်လို့ ကြေညာထားတယ်။ ဒီအပတ်ထဲမှာပဲ တက္ကဆပ်၊ အိုကလာဟိုးမားပြီးရင် အလာဘားမားကို ဆက်သွားမယ်။ နောက်လာမယ့်ရက်တွေမှာ ပြိုင်ဆိုင်မှုပြင်းထန်တဲ့ အောက်လွှတ်တော်နဲ့ ဆီနိတ်နေရာတွေဆီ ဦးတည်မယ်လို့ ဆိုတယ်။
ဒီရွေးကောက်ပွဲက ထရမ့်အတွက် အရေးကြီးဆုံးစစ်မြေပြင် — အောက်လွှတ်တော်နဲ့ ဆီနိတ်ကို ရီပတ်ဘလစ်ကန်တွေ ဆက်ထိန်းနိုင်မလား၊ ဒီမိုကရက်တွေ ပြန်ယူနိုင်မလားဆိုတာ သူ့သက်တမ်း နောက်ဆုံးနှစ်နှစ်ရဲ့ ရုပ်ပုံကို ဆုံးဖြတ်မယ်။ ဒီမိုကရက်တွေ အောက်လွှတ်တော်ကို ရသွားရင် သူ့အစိုးရကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေ စတင်နိုင်တယ်။
စိတ်ဝင်စားစရာက ထရမ့်ကိုယ်တိုင်က စိုးရိမ်နေတယ်ဆိုတာ ဝန်ခံလိုက်တာပဲ။ ဒါရန်မှာ သူ ပြောခဲ့တယ် — "မစ်ရှီဂန်အတွက် စိုးရိမ်တယ်၊ တက္ကဆပ်အတွက် စိုးရိမ်တယ်၊ ပြည်နယ်အနည်းငယ်အတွက်လည်း စိုးရိမ်တယ်" တဲ့။ ပြီးတော့ ပရိသတ်ကို မှာတယ် — တခြားပြည်နယ်က မိတ်ဆွေတွေကို မဲပေးဖို့ တိုက်တွန်းကြပါတဲ့။ ကိုယ့်ပါတီအခြေအနေ ကိုယ်သိတဲ့သူရဲ့ အသံပဲ။
"သူတို့ ငါ့ကို ပစ်ရင် ငါ ပြန်ပစ်မယ်"
ဒီအပတ်ထဲမှာ ထရမ့်က မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်နဲ့ အင်တာဗျူးမှာ ဒီမိုကရက်တွေ အောက်လွှတ်တော်ကို နိုင်သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ဖြေခဲ့တယ်။ "သူတို့ ကျွန်တော့်ကို ပစ်မှတ်ထားလိမ့်မယ်၊ ကျွန်တော်လည်း သူတို့ကို ပြန်ပစ်မယ်" တဲ့။
ပိုပြီး လူပြောများခဲ့တာက ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာတာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် စစ်တပ်ကို ပြည်တွင်းမှာ သုံးခွင့်ပေးတဲ့ ဥပဒေ (Insurrection Act) ကို သုံးတာမျိုး လုပ်နိုင်သလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းအပေါ် သူ့ရဲ့ အဖြေပဲ။ "ဘာကိုမှ ငြင်းဆိုထားတာလည်း မရှိဘူး၊ အတည်ပြုထားတာလည်း မရှိဘူး" တဲ့။ Insurrection Act ကို ဆိုလိုတာလားလို့ မေးတော့ "ကျွန်တော် တစ်ခါမှ မသုံးဖူးဘူး။ ဒါပေမဲ့ သုံးလို့ရတယ်" လို့ ဖြေခဲ့တယ်။
ဒီစကားတွေက ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ နိုင်ငံရေးလေထုကို ပိုတင်းမာစေတယ်။ သမ္မတတစ်ဦးက ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ အရေးပေါ်အာဏာသုံးဖို့ ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ချန်ထားတာမျိုး အမေရိကန်နိုင်ငံရေးမှာ မကြာခဏ ကြားရလေ့မရှိဘူး။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ စစ်တမ်းတွေက သူ့အပေါ် မကောင်းဘူးဆိုတာကိုတော့ သူ လက်မခံဘူး။ "အတုအယောင်ကိန်းဂဏန်းတွေ" လို့ ပြောပြီး "အခု ဝင်ပြိုင်နေသူတွေထဲမှာ ဘယ်သူနဲ့ယှဉ်ယှဉ် အမှတ် ၂၀ ကွာနဲ့ နိုင်မယ်" လို့ ဆိုတယ်။
စစ်မြေပြင်အစစ် — စားဝတ်နေရေး
ဒါပေမဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို တကယ်ဆုံးဖြတ်မယ့်အရာက စကားလုံးတွေ မဟုတ်ဘူး — စားဝတ်နေရေးပဲ။
အောက်တိုဘာ ၁ ရက်က ထွက်လာတဲ့ စစ်တမ်းတစ်ခုအရ အမေရိကန်ပြည်သူ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းက လက်ရှိကုန်ကျစရိတ်မြင့်တက်မှုဟာ ထရမ့်ရဲ့ မူဝါဒတွေကြောင့်လို့ ယုံကြည်နေတယ်။ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ထောက်ခံသူ ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းကတော့ ဈေးနှုန်းတွေဟာ သမ္မတထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းအပြင်က အကြောင်းတွေကြောင့်လို့ ဆိုတယ်။ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တုန်းက ဈေးကြီးမှုအတွက် ဘိုင်ဒင်ကို အပြစ်တင်သူ ၄၄ ရာခိုင်နှုန်းပဲ ရှိခဲ့တယ်။
ဓာတ်ဆီဈေးက အထူးပြဿနာ။ အီရန်နဲ့ ဖြစ်နေတဲ့ စစ်ပွဲကြောင့် ရေနံဈေးတွေ မြင့်တက်နေပြီး အမေရိကန်ပြည်သူတွေ ဓာတ်ဆီဆိုင်မှာ တိုက်ရိုက်ခံစားနေရတယ်။ ထရမ့်ကတော့ စစ်ပွဲပြီးတာနဲ့ ဓာတ်ဆီဈေး ပြန်ကျမယ်လို့ ကတိပေးထားတယ်။
ဒါ့အပြင် စက်တင်ဘာမှာ ဗဟိုဘဏ်က အတိုးနှုန်းကို ၃ ဒသမ ၇၅ ကနေ ၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တက်ခဲ့တယ် — ၂၀၂၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ် အတိုးတက်မှုပဲ။ ၁၀ နှစ်စာ အစိုးရငွေချေးစာချုပ်အတိုးနှုန်းက ၅ ဒသမ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရောက်ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အမြင့်ဆုံးဖြစ်နေတယ်။ အိမ်ဝယ်ဖို့၊ ကားဝယ်ဖို့၊ စီးပွားရေးချေးငွေယူဖို့ — အရာအားလုံး ဈေးကြီးနေတယ်။
ဒီမိုကရက်တွေက ဒီအချက်ကို အဓိကလက်နက်အဖြစ် သုံးနေတယ် — "စားဝတ်နေရေး" ကို ရွေးကောက်ပွဲရဲ့ အဓိကပြဿနာအဖြစ် ပုံဖော်နေတာ။
ဆီနိတ်က အိမ်ပြန်သွားပြီ
စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်မှာ ဆီနိတ်က ရွေးကောက်ပွဲပြီးတဲ့အထိ အစည်းအဝေး နားလိုက်ပြီ။ အမတ်တွေ ကိုယ့်နယ်မြေကိုယ်ပြန်ပြီး မဲဆွယ်ကြတော့မယ်။ ဒီမိုကရက်ခေါင်းဆောင် ရှူမာက "နီးကပ်တဲ့ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်မယ်" လို့ ဆိုပြီး ပြည်သူတွေ ထရမ့်ကို "ငြီးငွေ့နေပြီ" လို့ ပြောတယ်။
ဒါပေမဲ့ သင်္ချာက ဒီမိုကရက်တွေဘက်မှာ မလွယ်ဘူး။ အောက်လွှတ်တော်ထက် ဆီနိတ်မှာ ဒီမိုကရက်တွေ အနိုင်ရဖို့ ပိုခက်တယ်။ ရီပတ်ဘလစ်ကန်တွေကတော့ နောက်ဆုံးနေ့မှာ ဒီမိုကရက်တွေကို နိုင်ငံရေးအရ ခက်ခဲစေမယ့် ဥပဒေကြမ်းသုံးခု တင်ခဲ့တယ် — ဒေတာစင်တာတွေကြောင့် တက်လာတဲ့ စွမ်းအင်စရိတ် ကာကွယ်ရေး၊ မဲပေးရာမှာ ID ပြရမယ့်ဥပဒေ၊ အမတ်တွေ စတော့အရောင်းအဝယ် လုပ်ခွင့်ပိတ်ရေး။ ဒီမိုကရက်တွေက ပယ်ချခဲ့တယ်။
ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ
နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်ဟာ ထရမ့်သက်တမ်းရဲ့ အဆုံးအဖြတ်နေ့ပဲ။ ရီပတ်ဘလစ်ကန်တွေ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံး ထိန်းနိုင်ရင် သူ နောက်နှစ်နှစ်ကို လက်လွတ်စပယ် လုပ်နိုင်မယ်။ တစ်ရပ်ရပ် ဆုံးရှုံးရင် — အထူးသဖြင့် အောက်လွှတ်တော်ကို ဆုံးရှုံးရင် — စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေ၊ ဘတ်ဂျက်တိုက်ပွဲတွေ၊ မူဝါဒပိတ်ဆို့မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရမယ်။
ထရမ့်ရဲ့ တွက်ချက်မှုက ရှင်းတယ် — သူကိုယ်တိုင်က အကောင်းဆုံး မဲဆွယ်လက်နက်လို့ သူ ယုံကြည်တယ်။ "ကျွန်တော် မဲဆွယ်ပေးတဲ့သူတွေ နိုင်လိမ့်မယ်" တဲ့။ ဒါပေမဲ့ ဒါဟာ နှစ်ဖက်သွားဓားပဲ — တချို့ရီပတ်ဘလစ်ကန်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေက ထရမ့်နဲ့ တွဲမြင်ခံရမှာ စိုးရိမ်ပြီး ကိုယ့်ဒေသအရေးကိုသာ အလေးပေးနေကြတယ်။ သမ္မတရဲ့ လူကြိုက်နည်းမှုက သူတို့ကို ဝန်ထုပ်ဖြစ်စေနိုင်တယ်။
တစ်လအလိုမှာ အဖြေက မထွက်သေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းက ရှင်းနေပြီ — အမေရိကန်ပြည်သူတွေက "စားဝတ်နေရေး" အတွက် ဘယ်သူ့ကို အပြစ်တင်မလဲ၊ ပြီးတော့ အဲဒီအပြစ်တင်မှုကို မဲအဖြစ် ပြောင်းမလား။ နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်ညက အဖြေကို ပေးလိမ့်မယ်။
